Page 106

(۹۱) چون عرصه باغ بیاراستند و چون روضه ربیع پر نقش بدیع کردند چنانکه چشم در آن خیره میگشت و عقل در آن حیران میماند و تذهیب و تزویق آن بجائی رسانید که صنعت صناع رصافه باضافت تصنع وتنموق نقاشان آنروز کار در مقابله آن ناچیز شد و در تزئین و تمویه آن بزخارف زریاب اختصار نکردند بلکه شقشقهای زر از قدود بدود و اجسام اصنام و ابدان اوثان فرو میریختند و بر درها و دیوارها میبستند و سلطان یکخانه از برای مستعبد خویش ترتیب فرمود، در تربیع بنا و توسیع فناء و تشکیل اعطاف و ارجای آن ابواب تا تف تقدیم رفت و ازار و فرش آن از سنگ رخام فراهم آوردند و پیرامن هر مربعی از مربعات آن خطی از زر در کشیدند و بلاجورد تکمیل کردند واز حسن تلوین و تزئین بجائی رسانیدند که هر کسی که میدید انگشت تعجب در دندان میگرفت و میگفت ای آنکه مسجد دمشق دیده و بدان شیفته شده، دعوی کرده که مثل آن بنیادی ممکن نگردد و جنس آن عمارت صورت نبندد بیا و مسجد غزنه مشاهدت کن تا بطلان دعوی خود بینی و سخن خویش را بكلمه استثنا استدراك کنی و بدانی که حسن صفتی است از اوصاف او و ابداع عبارتیست از صنعت الطاف او و در پیش این خانه مقصوره بود که در مشاهر هر اعیاد و جمعات سه هزار غلام دروی با دای قرایض وسنن بایستادندی و هر يك در مقام معلوم خویش بی مزاحمت دیگری بعبادت مشغول شدی و در جوار این مسجد مدرسه بنانهاد و آنرا ب نفایس كتب و غرائب تصانیف ائمه مشحون کرد ، مكتوب بخطوط پاکیزه و مقبد به تصحيح علما وايمة فقها و طلبه علم روی بدان نهادند و به تحصیل و ترتیل علم مشغول شدند و از اوقاف مدرسه