Page 30

مراسم تاجگذاری سلطانه رضیه بتاریخ ١٦ ربیع الاول سنة ٦٣٤ ھ صورت گرفت و این دختر شاهنشاه قارة بزرگ هند شاه نظام الملك جنیدی که در عهد شمس الدین التمش سمت صدارت داشت ، لشکری برخلاف سلطنت ترتیب داده دهلی را محاصره نمود این محاصره بسیار طول کشید ولی بالاخره چند تن از طرفدارانش بر او خیانت نموده به رضیه پیوستند و این امر سبب شد که سلطانه درین گیرودار پیروز گردد . بعد از آنکه صلح و آرامش برقرار شد رضیه به نظم و نسق امور داخلی دست یافته خواجه مهذب را به صدارت خویش مقرر و شروع به فعالیت نمود ، تا این فرصت رضیه در حجاب بود ولی برای آنکه در کارهای کشوری بهتر رسیدگی بتواند ترك چادر گفت و مطابق سیمایای مردانه خویش لباس مردانه پوشید . در ماه رمضان ٦٣٧ ھ به سلطانه خبر رسید که والی تبر هند، ملك تونیا شورش نموده ، رضیه با لشکر خود رهسپار تبر هنده گردیده چون بدروازه شهر رسید . ملك تونیا بر او دفعتةً حمله برده فرمانده قشون رضیه را بکشت و خود سلطانه را اسیر گرفت ولی بزودی دلباختۀ جمال ملیکه گردیده باو تکلیف ازدواج نمود ، رضیه نیز برای آنکه به زدو خوردهای داخلی خاتمه دهد پیشنهاد او را قبول کرد ، بعد از عروسی هردو بطرف دهلی روانه شدند ، اما بزرگان و اکابر راضی نشدند شهر را بدشمن تسلیم نمایند ولو شوهر ملیکه شان باشد ، بنابراین با لشکر ملك تونیا مجادله نموده آنها را شکست دادند و مجبور به فرار ساختند . ملك تونيا ومليكه رضيه بزودی اسیر دست هندوان گردیده بتاریخ ٢٤ ربیع الاخر سنة ٦٣٨ ه به قتل رسیدند . سلطانه رضیه علاوه بر فضایل دیگری که داشت شاعره نیز بود و اگرچه اکثر اشعارش از بین رفته اينك چند شعر او که در کتاب مشاهیر نسوان ضبط وثبت است . در دهان خود دارم عندلیب خوش الحان پیش من سخن گویان زاغ در دهن دارند از ماست که بر ماست چه تقصیر دل زار آن کشته اند از غم بی سبب ماست کنم به برکت یا چرخ تخت سلطانی دهم به بال هما خدمت مگس رانی باز آشیرین منه در راه الفت گام خویش هان ولی نشنیده باشی قصه فرهاد را فاطمه سام این زن صالحه در قرن هفتم در دهلی زندگی میکرد و با « شیخ فرید الدین گنج شکر » و برادرش « شیخ نجیب الدین متوکل رابطه برادرانۀ دینی داشت ، بابا فرید الدین گنج شکر » راجع به او گفته است که ( فاطمه سام مردیست که او را بصورت زنان فرستاده اند ) بی بی فاطمه گاهی شعر می سرود وسلطان المشايخ نظام الدین شعر ذیل را بطور نمونه کلام او آورده است : (۱) هم عشق طلب کنی و هم جان خواهی هردو طلبی ولی میسر نشود وفات این شاعره در سال ٦٤٣ ھ (۲) واقع شده و در دهلی دفن گردید . (۱) تذکرة نسوان ملا محمد صدیق « آخند زاده » (۲) مشاهیر نسوان ، گنجینه سروری ، تذکرة نسوان .