Page 138

( ۱۱۳ ) به تشکیلات سلطنتی آریائی در حوزهٔ اکسوس به عصری میکند که حیات آریائی کعلهٔ باختری بیشتر شکل مالداری بخود داشت ( ۱ ) . در اوستا مخصوصاً در گویَشت Gos yast بصورت غیر مستقیم اشاره های به این موجود نیمه انسان، نیمه نر گاو شده و اورا پادشاه شبان خوانده اند ( ۲ ) و احتمال زیاد میرود که قرار نظریهٔ علمای روسی اسم « کیومرث » عبارت از « گومرد » باشد که تازه تمثال بر او از شمال اکسوس کشف گردیده است . بهر حال مقصود از تذکار این مطالب دوچیز است اول جامعهٔ آریائی در شمال هندوکش در بخدی مراتب حیات اجتماعی را در هر زمینه پیموده و امور اداری و حکُمفرمائی هم از روسای عشیره و اغیل و قبیله و قریه به بالاترقی کرده است چنانچه « کَوِیت » یا کَوِیت شاه که اورا « پادشاه شبان » خوانند یکی از مراحل متوسطی است که امروز باسند و عکس نشان داده میتوانیم. دوم اینکه با کشف تصویر وهیکل « کَوِیت شاه » باراول یکی از اشخاص متذکرهٔ اوستا از حوزهٔ اکسوس کشف شده و این امر علاوه براینکه ثابت میکند که اوستا مال این حوزهٔ شاداب است این را هم وانمود میکند که شاهان متذکرهٔ آنهم همه ازهمین جا (بخدی) حکمفرمائی کرده اند . « وی و ین دوسن مارتن » وقتیکه سرودهای ویدی را مطالعه میکند وحد متوسط آنرا به قرن ۱۵ ق م قرار میدهد ، میگوید که : « درین عصر امپراطوری های (۱) بعضی‌ها کَوِیت شاه را شاه آریاها درآریا ناویجه میخوانند صفحه ۲۰ نوته سوم زند اوستا ترجمهٔ دار مستتر چاپ اکسفورد ۱۸۹۵ (۲) در پنداهش کَوِیت شاه موجود نیمه انسان و نیمه نر گاو رسم شده و تصویری عیناً بهمین ترتیب ازسواحل راست اکسوس کشف شده. یکی از علمای روسی موسوم به « تریڤور » Trever به این نتیجه رسیده است که اسم کیومرث اصلاً « گومرد » بوده . از روی « گویَشت » اوستاصفحهٔ ۱۱۰ ، ۱۱۴ زنداوستا ترجمه دار مستتر چاپ اکسفورد ( ۱۸۹۵ ) معلوم میشود که « یاما » و « هوسراوا » پادشاهان دودمان پیشدادی و کیانی بلخ از « گوس Gos » یا « گوسرون Gosurn » ( روان گاو ) استعانت خواسته اند .