Page 53

طوریکه بدن از تغلب عناصر داخلی رو به هلاک می گذارد از تغلب حوادث کونی خارجی نیز به معرض فناء میرسد مثلیکه بدن را گرمی و سردی دفعتاً از کارمی اندازد همچنان مفسدین اتحاد و اتفاق سلامتی مزاج اخلاقی جامعه را بر هم می زنند و جلو گیری او شان از وظائف اطباء روحانی است. شیخ محمد عبده می نگارد که حضرت استاد محترم بعد از توقف بیشتر از یکسال بسوی تدریس مائل شده شرح اشارات ابن سینا را درس می داد این کتابی است که مدت هزار سال در شرق تحت تدریس قرار یافته است لیکن ازان فائده عملی نه گرفتند عین دروس او به غرب انتشار یافت و آنها به اصول این کتاب فروع را مرتب نمودند سید در اصول و فروع آن تطبیق می نمود و یک مقاله صناعیه جامعی بر اساس نظریات بلند خود بیان نمود که در روز نامه های جهت تعمیم افاده نشر گردیده است مقاله صناعیه ثابت است که انسان از جمله حیوانات زمینی است طوریکه چینی ها و ایرانی های قدیم که انسانرا فرزندان آسمان میدانند نمیباشد همین انسان ادوار حیاتی خود را به ترقی پیموده از مشاهدۂ اکتشافات افریقا و اهالی جنگل نشین آن ثابت میشود که انسان نمی توانست در اول و هله لباس خود را تهیه و دفع تجاوزات درند ها را نماید چون حضرت خداوند جل شانه انسان را عاجز و محتاج خلق نموده است و تمام لوازم حیات اورا از خارج بدن او تهیه مینماید و ما یحتاج او بدون حاصل نمیشود مگر به زحمت زیاد لہذا قوۂ عاقله را برای او مرحمت فرموده است و این قوۂ عاقله را به تعلیم مدرسه وجود انسانی مقرر نموده است چون عقل از زندگانی نبات و حیوان استفاده کرده لہذا نبات و حیوان بر انسان سابقه استادی دارند زیرا انسان در طرز زندگانی پیرو آثار ایشان است و جواهر حکم فعلی و انفعالی ایشان را برای