Page 89

فتوحات اسلامی ( ٧۶ ) فتح مصر و اسکندریه میفروختند هفتاد هزار یهودی در ان شب از ترس احوال عمرو از شهر کوچیدند بعضی از اهل خبر سبب فتح را چنین گفته اند که دروازه بان اسکندریه مردی بود موسوم باین بسامہ از حضرت عمرو استدعا امان خود و عائله دار خویش نمود بشرط انکه درب را بکشاید عمرو دعوت اورا پذیرفتہ و ابن بسامه درب شہر را کشود عمرو برای لشکر اسلام داخل شهر کشند عده رومیان مسکونه شهر بالغ برد و صد هزار نفر بود که به زمین روم رفته به اهالی آن ملحق گشتند در اسکندریه صد کشتی کلان بود که اشخاص صاحب قدرت شان بر آن کشتیہا سی ہزار نفری سوار شده حتی المقدور امتعه و اموال خود را بردند و باقی مانده گان که محکوم بدادن خراج شدند بودند عده شان شش صد هزار می رسید غیر از کودکہا و زنان شان مردمان در باب تقسیم آنها بجنا عمرو اختلاف نمودند عمرو گفت من قدرت اینکار را ندارم تا از امیر المومنین عمر رضی الله عنه اجازه بگیرم. بعد مکتوبی از فتح چگونگی احوال مردم و تقاضا مسلمانان در تقسیم آن ششصد هزار نفر نوشته بمدینه شریفه فرستاد حضرت عمر رضی الله عنه بجوابش مکتوب فرستاد که بگذارانان را که بحال خود باشند و جزیہ بر ایشان مقرر نمائید که قوتی میباشد از برای مسلمانان در حین جہاد با دشمنان عمرو قرار فرموده حضرت عمر رضی الله عنه اعمال نمود بهمراه اہالی شهر مصر به اینقسم مصالحه نمودند که ہر مردی در سالی دو طلا زیاده نباته مگر بقدری که توسعه در زمین و کشت لازم شود لیکن با اہالی اسکندریه که بدون صلح و عهد قرار در تحت تصرف مسلمانان در آمده بودند چنین رفتار ننمود بلکه همان مقدار خراج و جزیه که والی آن مقرر کند می بایست در ہر سالی به پردازند زیرا که اسکندریه بقهر و غلبه فتح گردیده بدون عهد و عقد بر اهل آن صلح و ذمہ نمیاشد روایت نموده بن عبد الحکم از یزید بن ابی حبیب اینکه اهالی بعضی قرار مصر مقاتله و عهد شکنی بر مسلمانان کرده بود که از انجمله قریه های بلهیب – و خیس و سلطیش و قرطیس بود لہذا آنہا را اسیراند بمدینه منوره و دیگر جاہا نقل دادند لیکن حضرت عمر رضی الله عنه آنها را اسیر بدینها شان فرستاده مانند جماعه قبطیان اہل ذمه و جزیہ ده مسلمان گردانیدند به رور یحیی بن ایوب اہل سلطیس و بلهیب و خصیل و میان را معاہدت می نمودند بر علیہ مسلمانان پس از غلبه آنها را حلال خود دانسته در زمرہ اہالی اسکندریہ محسوب مینمودند چون عمرو کیفیت حال شان را بحضرت عمر رضی الله عنه فرستاد انحضرت نهی فرمودند از برده ساختن و غلام نمودن اطفال و اولادشان امر نمودند که مانند اہالی اسکندریه تحت ذمہ مسلمانان باشند تا که در حین ضرورت مثل قبطیان قوه اسلام گردند حضرت عمر بلہیب قریه ایست از قریه مصر خنیس کور اند در ناحیه قریه مصر سلطیس از قرای مصر قدیم قرطیس قریه ایست از قرای قدیم مصر خصیل قریه ایست از قریه مصر مجمع البلدان