Page 624

فتوحات اسلامیه جلد ثانی ( ٤٠١ ) رسیدن جلال الدین بآمد و منهزم شدن آن و از مسائلی که باید درین کتاب ذکر شود تا بدانیم که خداوند در ملک خود بهر صورت که بخواهد تصرف میکند مثلاً صندوقهاست که از پدر جلال الدین باقی مانده بود زمانی که خوارزم شاه از حمله تتر با گریز نموده چنانچه قبلاً مذکور شد و وقتی که بعراق عجم میرفت و به بسطام رسیده بود بذریعه کاتب خود ده صندوق سربه مهر بقلعه از دهن که محکم ترین قلعه های عالم ست روانه نموده و سر بمهر رسید گرفته بود و حین روانه نمودن قسمین اظهار داشته بود که اینها همه پر از جواهر ست خصوصاً دو صندوق آنها که قیمت شان بر خراج روی زمین برابری میکند زمانی که چنگیز درین دیار مستولی شد همان ده صندوق سر بمهر را نزدش حاضر و بآن تسلیم نمودند گویا خوارزم شاهی که آنها را بصد زحمت جمع نموده بود از ان هیچ منتفع نشده و بکمال غزمیت سجن گریز ترک حیات نمود ابن اثیر میگوید پاک ست آن ذاتی که مأموریت شاهرا بخوف و عزت شاهرا به ذلت و کثرت شاز بقلت مبدل نموده فتبارك الله احسن الخالقین زمانی که تتر با بدیار بکر و جزیره بطلب جلال الدین داخل شدند آنقد ر فساد و تاراج و قتل و تخریب بدست شان تولید شد که فوق تحمل آنها بوده ببواد آمد و ارقمان و ما فارقین را تاراج نموده بقصد شهر اسعر د کردندا هل این شهر مقاومت بذل همت نموده لاکن تتر با برای شان امان دادند مردم هم واثق شده تسلیم شدند و بعد از انکه تتر با متمکن شدند شمشیر را در اهالی گذاشته بدون از عدهٔ قلیلی که کدام جای مخفی شده بودند کسی نجات نیافت این اثیر میگوید بعضی تاجران که از آمد عبور نموده بودند بمن حکایت کردند که تعداد کشته گانرا شماره نموده از پانزده هزار نفر زیاده دیده بودند و همراه همین تاجر کنیزکی از اسعرد می بود و میگفت من کنیز یکی از ان مردم بودم که میخواست بجهاد برآید و مادرش که تنها همان فرزند را داشت پسر را از جنگ منع می نمود پسر نشنیده و مادر الحاح می نمود و همینکه چند قدم بدروازهٔ خانه خود قدم زدند هر دو از دست تتر با کشته شدند و مرا برادر زاده مادر مذکور بمیراث برده و باین تاجر فروخت این کنیزک هم در تعداد قتیلان سخن دهشت ناکی میگفت مدت حصار این شهر پنج روز بود که بعد از فتح آن بجانب طزه شتافته و در ان نیز همین افعال را کار فرما شده سوی وادی