Page 604

فتوحات اسلامی جلد ثانی (11) رسیدن تاتارها به ری با آن متصادم شد قبل از رسیدن آن به ری اموال شان را از تخم زمانه بجهت ار ثمّین و امتعه نفیس ندیده بود تصاحب نموده و چشم شان تیر شده مادر شاه را با عایله شاه و اموال آن به سمرقند نزد چنگیز بردند. رسیدن تاتارها به ری و همدان در سنه ششصد و هفده تاتار با مطلب خوارزم شاه به ری رسیدند چه شنیده بودند که در حال گریز آنجا رفته است در ین وقت عده زیادی از عساکر مسلمان کافران و یک جماعه بزرگی از فساد پیشه گان که اراده بغاوت را داشتند بایشان اتحاد نموده عازم ری بودند در وقتیکه اهالی کل مستاجر بودند تاتار به شهر ریختند و بتام بیبی سرتی را گذاشته اطفال امرای اسلامی بردند و فجایعی جرا نمودند که گوش جهان نشنیده بود درینجا توقف ننموده بطلب شاه برآمده در هر قریه که رسیدند زیاده ازین فجایع را اجرا نموده احراق و تخریب قتل عام را در مرد و زن و اطفال حکمنمائند کسی را باقی نگذاشته والی همدان در ابهین تیره جریان داده و چینکه بهدان نزدیک شدند رئیس میدان هدایا و تحف استقبال شان روانه بنموده برای ساکنین شهر امان خواسته و بمطلب خود که مامونیت باشد فایز شد تاتار با باین متصدی نشده بجانب زنگان رفتند و در آنجا ذره از اعمال وحشت کارانه خود دریغ نکرده خود را به قزوین کشانیدند اهل قزوین در شهر خود محصن شده به نهایت متانت جنگیدند و بالاخره تاتار با به عنف داخل شهر شده قتال شدیدی بین شهر واقع شده تا اینکه جنگ به تیر و سنان به کارد و برچه قرار گرفت و از طرفین تعدادی که تحت شمار نمی آید بقتل رسید از اهالی قزوین زیاده بر چهل هزار نفر شهید شدند بعد ازین گیر و دار تاتارها از قزوین مفارقت نمودند. رفتن تاتارها بآذربایجان چون در همدان و بلاد جبل غمتستان خیلی شدید شد برف انبوه هر جا بلاد را گرفت تاتار با متمادی شده جانب آذربایجان شتافتند در بین راه و قصبات همان اعمال فجیعه ناک خود را کار فرما شده خراب کرده و سوختانده به نواحی تبریز رسیدند رئیس آذربایجان از بک بن پهلوان که شب و روز پیاره نوشی و تن پرستی مشغول بود اصلا به تاتارها عصبیتی اظهار نکرده چیزی که مواب و امتعه برای شان فرستاده و به سهولت بایشان مصالحه نموده ایشان هم بدون تخریب آذربایجان را ترک نموده عزم ساحل دریار که در آنجا هوا لطیفتا