Page 603

فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۰) توجه تاتار با جانب خوارزم شاه بدون سبقیت خوارزم شاه خود را در عسکر آن رسانیدند اتباع شاه که دفعه خود را عرضه بلا دیدند تدبیر از کف شان گسیخته هر جا به بطرفی فرار نموده شاه هم با جمعی بجانب نیشابور شتافت و در انجا باینکه بعضی لشکریان میخواستند اجتماع کنند که باز تاتارهای مجرمه نزدیک شدند این جماعة چونکه مقصد شان شخص شاه بودند و در راه به نهب و قتل کسی تعرض نمی کردند بلکه بکمال عجلت از بیم آنکه مبادا شاه فرصتی یافته و تهیه قوتی بلند همیشه بفوری آن در تعقیب مینمودند شاه که خبر وصول تاتار اشنید بدون زنگ بجانب مازندران که از ممالک او بود شتافتة تاتار ها بدون انکه در نیشابور نزول کنند اور اتعقیب نمودند و همچنین متعاقبا اور اعقب گیری مینمودند تا انکه شاه یکی از لنگرگاهای بحر طبرستان استراباد که آن را باب سکون میگفتند رسید و از انجا به کشتبی شست جانب قلعه که در دریا داشت رفت تا تارها که رسیدند و دیدند که مدیر با رفته مأیوس شده جانب ری قریب طهران حاضره - شتافته و از ان هم گذشته چنانچه در موش ذکر میشود بعضی میگویند که شاه از مازندران به ری و از انجا به همدان رفته تا تارها انرا تعقیب نموده از همدان هم با جماعة اندکی که حال آن پوشیده باشد جانب مازندران رفته و از انجا مدیر با نشسته به قاعه خود رفته است بهرحال در انجا با جل محتوم فوت شده است رحمة الله خوارزم عالم در فقه و اصول و باقی علوم بوده به علما محبت و اکرام مینمود صحبت ایر با فضل و محادثت و مناظرات شان متمایل بوده بر محنت و تعب خیلی شکیبدار و صابر و از تنعم و لذت متجنب و بر تدبیر و عدل و اقدام خیلی مایل و بر اهل دین مقبل بود ممالک ان از عراق الی ترکستان و غزنی و بعض حصص هند امتداد داشت . استیلاء تاتاریان مغتر به بی مازندران چون تا تارها از گرفتاری خوارزم شاه مایوس شدند جانب مازندران شتافتند و آنرا در زمان کمی با انکه خیلی مستحکم بود تصرف نمودند قلعه مازندران در سابق لاحق مد وجه استحکام داشت که مسلمانان با انکه اکا کسر در معلمومی که در سر تا سر ممالک ایران حکومت داشتند باز هم درین به سلطه مطلقه نداشته تنها با ج میگرفتند مگر تاتارهای ملعون چونکه اراده خدا وند رفته بود خیلی به سهولت آنرا فتح نموده قتل و سبی و تاراج را دران دیار حکم فرمانده آن جهارانش بیداد سوختند بعد از فراغت از ندران جانب ری متشلا شده در بین راه با والدہ خوارزم شاه و دمان و اموال و ذخایر آن که خیلی پیش بها بودند متصادف شدند چه والدہ شاه بعد از انکه با جرای فرزند خود مطلاع شد خوارزم را ترک نموده با خاندان دحرم شاهی عازم ری شد که از انجا با صفهان شهمران بلاد جبل پناه گزین شود که ناگاه تاتارا به آنجا