Page 977

( ۱۳ ) علامه اقبال شماره ( اول ) سال دوم سرت گردم ای ساقی ماه سیما بیار از نیاکان ما یاد گاری ازان می فشان قطره بر کشیری (۱) که خاکسترش آفریند شراری جای دیگر گفته :ـ مرا بنگر که در هندوستان دیگر نمی بینی برهمن زادهٔ رمز آشنای روم و تبریز است اقبال بعد از فراغت تعلیم مدرسه در گورنمنت کالج لاهور داخل شده علاوه دیگر علوم انگلیسی تحصیلات فارسی را درسایهٔ عاطفت شمس العلما مولوی سید میر حسن صاحب مرحوم که در نظم و نثر فارسی شهرت و فضلیت زیادی داشت به پایان رسانید . چون از ایام صغارت طبع موزونی داشت توجهات استاد یگانه فکر رسای این نونهال برومند و این شگوفهٔ نو رسیده را بلسان فارس آبیاری نموده شیوا بیانی را تقدیر وی گردانید . و پروفیسر آرنلد که علاوه از فلسفهٔ جدید در ادبیات عرب هم ماهر بود به تعلیم فلسفه و نکات حکمت آشنایش ساخت . اقبال به اندك زمان شهرت بسیار پیدا نموده مایهٔ شگفت اقرانش بر آمد ، در امتحان ایم ، ای ، از دارالفنون پنجاب کامیاب گردید . نخست در گور نمنت کالج لاهور بدرس دادن فلسفه و سپس جهت اکتساب علوم عالیه در سنه ۱۹۰۰ عیسوی روانهٔ اروپا شد و بعد از گذشت سه سال از آلمان سند پی ، ایچ ، دی و خطاب دکتور را حاصل کرده بوطن عودت نمود . اقبال از خردسالی اشعار خوب و رشیقی را در زبان هندوستانی میگفت ، در مراحل اولیهٔ شاعری جمله رعنائی حسن و زیبائی عشق از کلامش پیداست ، چون پروردهٔ آغوش يك خانوادهٔ تصوف است لذا کلامش را چاشنی تصوف چنان زیبنده تر میسازد که چشم تعقل در امواج حیرت می غلطد . به انکشاف اسرار کائنات و کشف غوامض الهیات از عالم مرموز حکمت به آسانی عبور و مرور نموده ژولیدگی های لاینحل مظاهر حقیقی را بتخيلات فلك پیمای خود صورت سهل تری می بخشد . نوامیس فطرت و مظاهر قدرت را مثلا لب ساحل دل صحرا ، روانی آب، شام گاهان، نمود سبزه ، هجوم گل، عظمت کوهسار، سکوت دشت، دجر قیرگون لیل ، اشراقات سحرگاهی، درخشانی انجم، نمود ماه و سایر جزئیاتیکه نزد ما در اطراف شان (۱) مخفف کشمیری ۱۳