Page 728

صفحه ( ٤٨ ) سال اول - مجله کابل شماره ( ۱۱ ) های روزگاران قدیم بامیان بحساب میروند ، زوار معروف چین خوشبختانه تمام این مناظر حیرت انگیز را سیزده قرن پیشتر بهمان جلوه و رونقی که داشت تماشا کرده است . آری بامیان اعجوبه بلاد است و نمی توان آن را يك شهر جغرافیائی کلامی دانست ، معبر بامیان در یکرشته کوهای که بارتفاع ٢٥٩٠ متر است منزلگاه غنی ترین قوافل عمده تجارتی و مرکز کاروانهای ممالک تاتار و تور کستان و هندوستان بود . خوب است اینقصه ها را گزاشته و در جای مناسبی از ان سخن گوئیم ؛ درینجا بطور اختصار باید دانست : ولایت غور در عهد دولت هیاطله کما فی السابق رو بعروج میرفته ؛ وبرخلاف سایر حصص مملکت که بزعم بعض مورخین دوچار خرابی ها شده بودند ؛ از هر گونه اختلالی محفوظ و مسلم ماند . در قرن ششم تور کان و ساسانیان فارس بصفحات شمال وغرب افغانستان دستی دراز کردند ، اما ولایت غور در تحت تسلط هیچ قدرتی نرفته و مستقلانه زیست مینمود ، رونق ومدنیت غور با استقلال داخلی آن تا زمان ظهور وشيوع اسلام امتداد داشت ، بعد ازان داخل سرنوشت جدیدی گردید که آن سرنوشت شامل تمام قطعات افغانستان بود . درطول ایندوره های که شمردیم بعد از مذهب بت پرستی قدیم ؛ دیانت غور عبارت از زرتشتی ومتعاقباً بودائیت بود که تاظهور اسلام طول کشید ، هكذا زبان آریائی قدیم ولایت در مرور دهور و نفوذ السنه یونان و هند ؛ متروك گرديده و باالتدريج جای خود را بعلاوه لهجه های محلی بزبان پختو گزاشت ، ومهاجرت های دوباره داخله از پختانه های گندها را و پاحتیا در صفحات غور ، برعمومیت این زبان افزود ؛ بقول بيلو مهاجرت ثانویه پختانه ها از ولایت گندها را بجانب وادی های غور در همان قرن