Page 65

صفحۀ (۲) سال اول - مجلۀ کابل شمارۀ (۲) واختیار را گسیخته بدون علاقه و ارتباطی باوجدان و مفکره در صحنه وجود عرض اندام می نماید . وفرقیکه بین غریزه وعادت موجود است، این است که غریزه از اول از قید اختیار ، اراده وتفکیر خارج بوده بعکس آن در عادت ، اول اختیار واراده بطور فعالیت مؤثر وبا مساعدت و همراهی وجدان ومفکره موجب ابداع آن گردیده است ، که بعدها رفته رفته بالتدرج تمام اینها سقوط و ارادۀ مؤثر از فعالیت بانفعال انتقال میکند ، بتعبیر دیگر عادت چیزیست که انسان بخواهش وبدست خود يك غريزه وطبيعت جديدیرا بخود ابداع و احداث میکند که قوۀ فکریه را معطل و توجه وجدانرا خمود احساسات را کور کرده بمقابل آن اراده را که مستخدم خود قرار میدهد برو غالب می سازد . تكون عادت : عامل مهم تكون عادت ، رخاوت و سستی دماغ است ، بمقابل تأثیرات اشیا خارجی ، چرا که ما در صورت اصدار فعلی اولاً بنا بر عدم موالفت و انس با صعوبت وجهد بنابر توجه وجدان و فکر اقدام در انجام آن مینمائیم ، بعدها تدریجاً بواسطۀ تکرار عملی بطوری آنعمل بما آسان میشود ، که در اقدام بسائر تکرار ، آن عمل بدون توجه وجدان ، تفکیر و ارادۀ خود بخود انجام میگیرد . یعنی در مرتبۀ اول اعمال آنعمل با تمام موجودیت اراده ، تفکیر و توجه وجدان يك اثر خفيفي در دماغ ها گذاشته سپس بنابر تكرار آنعمل اثر مذكور يك كبارت و عمقی در دماغ اکتساب مینماید ، که خود را در دفعات دیگر ار تکاب واعمال آن محتاج به تفکیر ، اراده و توجه وجدان نمی بینم که شرح آن بقرار ذیل است : -