Page 66

صفحهٔ ( ٣ ) سال اول - مجله كابل شماره ( ٢ ) انسان در اول وهله که میخواهد بفعلی مبادرت ورزد مجبور است که با توجه ومساعدت وجدان وفکر بانجام آن كوشد ، زيرا كه بنا بر فقدان موانست وموالفت با آن بيك صورت غريب و بی سابقه باو بر میخورد ، که این عدم سابقه وموالفت باعث تحريك و مولد اضطراب گردیده از ان وجدان متهيج میشود ، همین که مرتکب آن گردید میل به تکرار در نهاداو توليد وپيدا ميشود هر چنديكه آن عمل تکرار یافت همانقدر میل بعمل شدید تر میشود و در اثر این تکرار وازدیاد میل توجه مفكره و وجدان برطرف گردیده بدون خواهش سر بخود آنفعل انجام میگیرد که حقيقتاً همان تکرار عمل است كه عادت از ان تكون یافته است . مسئله اعتياد وتأثير عادت يك قانون طبيعي است كه از انسان گرفته تاحیوان و نبات بر همه کی نافذ و حكم فرما بوده تمام آنها بحكم طبیعت به پیروی از ان مجبور اند . وهر چیزیکه در دائره ومحیط عادات يك فرد ، يايك قوم ويايك اجتماع جريان یافته است اعم ازینکه مشروع باشد یاغير مشروع ، خواه بد باشد خواه خوب ، بواسطه اعتیاد و تکرار عمل ، بطوريكه بآن الفت پیدا کرده است ، خواه نخواه اورا بيك نوع تلقی مانوسانه می پذیرد که نه زیاد مسرت افزا باشد و نه بیش ملال انگیز . زیرا که از صفات مهمه عادت است تأثیر عطالت ورخاوت آمیز او در وجدان وحساسيت ( قوه درا که الم ولذت ) که همه جا متوجه اعمال بشر میباشد ، باینطریق که محرك وجدان تغیر و اختلاف حالی است که در عادت ، آنها محو ونیست میگردد وهر آنقدر اختلاف وتغير کم شد ( یعنی عادی شد ) موازی آن اهتمام وتوجه بآن تقلیل مییابد ، حتمی است که بهمان اندازه وجدان استراحت