Page 580

صفحه (٤٤) سال اول ـ مجلۀ کابل شماره (٩) وسند تا بلوچستان ، دویم باختیای شمالی یعنی قسمت کند هاریا ، سیوم باختیای مرکزی . شاهراه قندهار و کویته ومعبر درۀ بولان بین قندهار وسند ، زودتر از همه گذر گاه ترکتازان هند قرار گرفته وضمناً سریعتر ولایت زابل داخل مدنیت جهان گردید ، اینستکه یکوقتی زابلستان را یکی از کانون های مدنیت یونانیان باختری مشاهده مینمائیم . هکذا شاهراه خیبر معروض عبور فاتحین بزرگ گردیده ، و ولایت گندهار یا روزی از مهمترین مراکز مدنیت بودائی بحساب رفت . درین میانه باختیای مرکزی مراحل جداگانه وخاصی را طی مینمود ، با رعایت این مطلب بود که ما از باختیای جنوبی ( زابلستان ) در گذشته سخن گفتیم ، واز باختیای شمالی در آینده بحث خواهیم نمود ، درینجا توجه ما معطوف بتاریخ باختیای مرکزی است ، معهذا نمیشود مطالب را فشرده ودر حدود معینی نوشت ، زیرا باختیا در تاریخ وطن افغانستان یکی از عمده ترین قسمت های قدیم محسوب است ، وبطوریکه میتوان فهمید افغانستان در قدیمترین ازمنه تاریخی خود بعد ازانکه نژاد آرین دران وارد و ساکن شد ، در سه قسمت اساسی منقسم گردید : ـ ولایت باختر در شمال وشرق ( شامل صفحات مرو و مرغاب ، میمنه ، بلخ ، قطغن و بدخشان ، چترال و نورستان ) ولایت آریانه در غرب و مرکز ( شامل هرات و خراسان ، سیستان ، غور و هزاره جات ) ولایت باختیا در شرق و جنوب ( شامل باجور وسوات ، پشاور و کابل ، دیره جات و سند ، سمت جنوبی حالیه ، قندهار و بلوچستان ) سایر تقسیمات ملکیه وطوایف افغانستان ازین سه منشأ بزرگ یعنی باختریها و آریانه ها ( آریانه های هرات ) و پیکتین ها ( پختانه ها ) مشتق ومنشعب گردیده اند ، بطلونییز حدود باختیای قدیم را باین نوع تعیین میکند :ـ ولایت باختر که هندوها آنرا باهلمکا مینامیدند ، در شمال ومشرق افغانستان وشامل تمام علاقهای است