Page 307

صفحه (٤٩) سال اول - مجله کابل شماره (٥) مرغاب و پنجه ده و وادى كشك وقلعه مور را گرفتند ، دولت روسیه نیز در ١٨٨٤ مسیحی مرورا اشغال نمرد ، متعاقباً دولت افغان یتن بالا مرغاب ومرو چاق را مسترد نمود ، اما پنجه ده در دست روسها الى يو منا باقى ماند . راجع بزبان باختر : چنانیکه در اثر سلطه و آمیزش یونانیان و نفوذ مذهبی هندیان و اختلاط لسان پهلوی ساسانیان اصل زبان باختری از هم بپاشید ، بقایای آن نیز در نتیجه رسوخ عمیق دیانت اسلامیه و لسان عرب متروك ومعدوم شده ، زبان علمی باختر عربی گردید ، و از دیگر طرف رفته رفته زبان فارسی کوهستانی افغانستانی بنوعیكه در قسمت تخارستان گفتیم جانشین زبان باختری شده و امروز بعلاوه زبان پشتو در ولایت باختر معمول ومروج است . اما اختلاط نژادى نسبةً در باختر زیاده تر بعمل رسيده است و بعلاوه عرب قسما نژاد مغول وازبك در اهالی آریائی وطنى مخلوط و تحلیل گردیده است . آمیزش ثانويه اقوام داخلی افغانستان از صفحات جنوب هند و کوه با صفحات شمالی آن در عهد غزنویان وغوریان وابداليان ومحمد زائی ها بوقوع آمده است . والحاصل ولایت باختر در تاریخ وطن افغانستان از حيث قدامت تاریخ سیاسی ، ادبى ، مدنى دارای اهمیت زیادی است . عظمت مقام باختر در دوره های قبل الاسلام و بعد الاسلام نه تنها اسباب افتخار مملکت افغانستان بلكه مايه مباهات مشرق وسطی است . علما وحكما ، فیلسوفها ، صوفى ها ، شعرا وصنعت کارانی كه ولایت باختر در دوره اسلام پرورانده است ، غالباً از چنان نوابغ جهان علم وفضل بشمار رفته اند که نظیری در آسیا نداشته و مصنفات هر يك بمجلدات مختلفه و متعددی میرسد متاسفانه شرح و ترجمه حال آنها از عهده مقالات ما خارج و محتاج مجلدی مستقل است . از انجمله اینها را قاموس ها و تاریخها وتذکرهـا