Page image — the source of record
Machine transcription
( صفحه ۱۱۹ )
معمار تاج محل و لعل قلعه
( سال ششم )
شکر بیحد (۱) به واحد ازلی
حمد بی حد بفرد لم یزلی
این رساله نثر و بزبان فارسی در موضوع علم حساب ومساحت وجبر ومقابله است مشتمل برده باب که در دیباچه از شاه جهان وداراشکوه مدح کرده و رساله را بنام داراشکوه معنون ساخته و چنان می نماید که رساله پیش از سنه ١٠٦٧ ھ تالیف یافته باشد زیرا شاهزاده مذکور درین سنه بقتل رسیده .
سومین کتاب او خزینة الاعداد ، در علم حساب و الجبر و هندسه عملی است . در مقدمه آن نگاشته که کتاب را برای مبتدیها ومامورهای دیوان مالیه وتجار وعلمای مذهب تالیف کرده . آغازش بعباره ذیل شده :
الحمد لله الذی جعل الشمس ضیاء والقمر نوراً وقدره منازل . . . . . . مؤلف این رساله ومترجم این مقاله المفتقر الی الله الحقیرعطاءالله اینرساله بريك مقدمه ودو مفتاح ودهباب ويك كشكول وخاتمه بخش یافته و خزینه نام تاریخ آنست که ١٠٦٧هـ میشود بدلیل این بیت :
زتاریخ اتمامش آگه شوی
چونام وی آری تو اندر حساب
این نسخه نادر در کتابخانه دارالفنون بمبئی به نمره ( ۱۰۷ ) داخل است ( ۲ ) عطاءالله رشیدی بقول برادرش لطفالله که درمثنوی خود نگاشته شاعر همبوده ورشیدی تخلص میکرد ، لکن ما باشعار او ظفر نیافتهایم. آری کتاب صور صوفی بخط لطفالله موجود ودر کتابخانه مسلم یونیور ستی داخل است در آخر این کتاب يك صفحه بقلم عطاءالله فقراتی چند بطور مشق تحریر یافته راجع به تناسب واقع در بین آفتاب وسها . در اخیر مشق بیت ذیل است : ـ
عطا ء الله که کوتاهش نهی هیچ
زغیرت هیچ افتد در خمو پیچ
اینها که شرح دادیم کارنامهای علمی عطاء الله بوده برعلاوه یادگاری از کارنامهای عملی او نیز دردنیا موجود وعبارت است از مقبره ملکه وخانم محبوبه اورنگ زیب عالمگیر در اورنگ آباد دکن . این مقبره عیناً نمونه روضه تاج محل است . وچون پدرش احمد معمار بنای تاج محل را طرح ریخته چنان می نماید که خلف رشیدش بنابمثل « نقاش نقش ثانی بهتر کشد زاول » مقبره مذکور را هم شبیه بتاج محل بر آورده لکن ظاهر است مصالح ولوازم تعمیر یکه در عهد شاه جهان در آگره تهیه میشد در عهد عالمگیر در اورنگ آباد دکن بهمر نمیرسد . گذشته ازفرقی که دربین سنگ و خشت هر دو عمارت موجود است سائر
(۱) ظاهرا ( بی عد ) بوده و کاتب سهوا بی حد نوشته باشد . (۲) شیخ عبد القادر فاضل ( مرتب کتابخانه عربی وفارسی واردوی جامعه بمبئی ) نیز عطاءالله ابن احمد را مصنف این رساله شمرده لیکن تاریخ تصنیف آنرا ( ١١٧٨ھ ) پنداشته زیرا هر دو جزء نام رساله را ( که خزینة الاعدادباشد ) حساب کرده و خطای آن ظاهر است زیرا مصنف درین تاریخ حیات نداشته بلکه بسالها پیش از ین تاریخ وفات نموده . ودرصورتیکه مجموعه اعداد هردو جزؤ نام حساب و ( ١١٧٨ ) سحیح فرض گردد . مصنف رسالة : عطاء الله نام دیگری میشود نه عطاء الله رشیدی .
٤١٩
Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting. How this was measured.