Page 2782

( صفحه ١٦ ) کابل ( شمارهٔ سوم ) طبقهٔ سوم درین طبقه غزل سرائی رواج یافته سائر اقسام تحت شعاع آن قرار یافت غزل هم در بین مطلع و مقطع محدود گشت . قصائد بر خوشامد از ممدوح و مثنوی بر بیان از حالات عشق منحصر شد و بدینجهت الفاظ رقیق و سخنان شیرین بمیان آمده بسیاری از الفاظ باستانی متروك و زبان از ورزش تعبیر باز مانده در شرح از مقاصد کوتاه آمد . لیکن الفاظ بسیاری از طبقهٔ اول و دوم باقی ماند بعضی از بزرگان این طبقه را نام می بریم . شیخ سعدی شاعر شیرین کلامی است که کلامش تا کنون از حلاوت نیفتاده نظم و نثرش چنان مینماید که گویایی تکلف سخن میزند حال آنکه همه حکایتهای ادبی است نثرش را شکوه و استعاره اش را لطافتی است که آن بر نظم برتری جسته و این قوهٔ بیان را بر افزوده بر علاوه خیلی محدود و در هشت صفحه مثلا از ده تجاوز نمیکند مانند دایهٔ ابر بهاری و بنات نبات و مهد زمین و کلاه شکوفه و خلعت نوروزی و غیره . غزلهای عاشقانهٔ او نیز وقوعی است که حسب الحال برای یاران و دوستان نوشته . باقی کلام او از قصائد و غیره همه اندرز و پند یست که از بهر دین و دنیا سودمند است خلاصه شیخ در ادای مطلب اقتدار کاملی داشته کلامش پر از شیرینی و فصاحت و خالی از تکلف است . از غزلیات اوست : ـ گلپشان پیرایه بر خود بسته اند ساقیان لاابالی در طواف جرعهٔ خوردیم و کار از دست رفت ما بيك جرعه چنین بیخود شدیم آتش اندر پختگان افتاد و سوخت خیمه بیرون زن که فراشان باد زندگانی چیست مردن پیش دوست تا جهان بوده است جانشان گل بلبلان را در سماع آورده اند هوش میطواران مجلس برده اند تا چه بیهوشانه در می کرده اند دیگران چندین قدح چون خورده اند خام طبعان همچنان افسرده اند فرش دیبا در چمن گسترده اند کاین گروه زندگان دل مرده اند از سلحداران خار آزرده اند عاشقان را کشته می بینند خلق بشنو از سعدی که جان پرورده اند معلمت همه شوخی و دلبری آموخت مرا بشاعری آموخت روزگار آنگه همه قبیلهٔ من عالمان دین بودند بلای عشق تو بنیاد زهد و بیخ ورع جفا و ناز و عتاب و ستمگری آموخت که چشم مست تو دیدم که ساحری آموخت مرا معلم عشق تو شاعری آموخت چنان بکند که صوفی قلندری آموخت ٢١٦