Page image — the source of record
Machine transcription
( صفحه ١٤ )
کابل
( شمارهٔ سوم )
در اثر معیشت در صحرا طبع صاف و ساده داشتند که شعر بی تکلف از ان سر میزد . لیکن در طبقهٔ دوم
شعر بدر بار سلطنتی جا گرفت امرا و ارباب علم میل بشاعری نمودند و چون طرز معیشت آنها از خوراک
و پوشاک و صحبت و غیره خالی از نزاکت صنعی نبوده اثر تکلف در گفتار آنها نیز پدید آمد و در نتیجه
خصائص طبقهٔ اول اندک اندک از بین رفت .
ترجیح دادن یکی را بر دیگری کار آزاد نیست چه ذوقها مختلف است بعضی طبقهٔ اول و بعضی
طبقهٔ دوم را پسند میکنند فزونی فصاحت را هم بمقدار ترقی درین وصف میدانند .
الفاظ قدیمه و محاوره های خصوصی رایج در طبقهٔ اول بعضی در طبقهٔ دوم قلیل الاستعمال
و بعضی بکلی متروک گردید و ازا نجمله است کژ و کژی که در عوض کج و کجی شیوع یافت .
نا گفته نماند که در زبان نرمی و سلاستی پیدا شده که تنها ذوق سلیم درک آن میتواند
و از حوضلهٔ بیان خارج است ، شاهنامه و سکندر نامه هر دو فارسی و هردو شاعر آنها خیلی
صاحب کمالند لیکن در الفاظ و سبک کلمه بندی این دو چنان فرق است که گویا هر یک
زبان جدا گانهٔ دارد .
گر چه شیخ نظامی از گل و بلبل حرف میزند لیکن در کلام او ذوق غزل پیدا نیست بلی
سخن فهم میدانند که غزل سبک جداگانه دارد . اینچنین درسبک هر يك از مثنوی و قصیده و
غیره فرقی است که گوئی هريك زبان جداگانه داشته .
در ین طبقه شعرا گاهی در اول و گاهی در آخر اشعار ذکری از تخلص خود میکردند
در بعض جا از دیوان خاقانی و انوری آواز غزل بلند میشود .
درین طبقه بعض الفاظ از طبقهٔ اول یاد گار مانده که در ذیل مینگاریم .
رامش ـــــ فردوسی و غیره بجای آرام و آسودگی و عیش و نشاط ، رامش استعمال میکردند
رامشگر ، خنیاگر ـــــ در طبقه دوم مطرب ، نغمه گر و نغمه ساز استعمال یافته شاید فردوسی
در يك جا هم مطرب نگفته باشد .
غریو ـــ در طبقهٔ دوم غوغا ، شور ، فریاد و خروش و غیره استعمال شده .
بیغاره ـــ » » طعنه و ملامت و سرزنش نیز استعمال شد .
بیغوله ـــ » » گوشه و کنج نیز گفتند .
آزرم ـــ » » شرم ، حیا ، مروت صلح و غیره نیز استعمال یافت .
دژم ـــ » » افسرده ، غمناك ، سهمگین ، مخزون ، مغموم ، مستعمل شد .
دژ خیم ـــ » » زشت خو ، زشت رو ، بدرو ، بد خو استعمال نمودند .
نژند ـــ » » غمگین و اندوهناك و غیره استعمال یافت .
٢١٤
Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting. How this was measured.