Page 2736

(صفحهٔ ۱۸۲) کابل (شمارهٔ اول و دوم) وزیر اعظم، میرزا علی اصغر خان امین السلطان، که نسبت به دانش و محبوب القلوبی سید، تخم کینهٔ وی را در مزرعهٔ دل میپرورانید، شاه به سید بی‌اعتماد شد و پیشنهاد سید برای اصلاح امور عدلیه، احساسات بدگمانی شاه را بیشتر برانگیخت. سید وضعیت خویش را خطرناک دیده به زیارت شاه عبدالعظیم (نزدیک طهران) که پناهگاه مسؤلی بود منزوی شد و مدت هفت ماه در آنجا بماند. و ضمناً هواخواهان سید بدور وی اجتماع نموده نظریات او را در باب اصلاحات کشور عقب‌ماندهٔ ایران، بگوش هوش می‌شنیدند ــ بالاخره سخن بجائی کشید که نصر الدین شاه بتحریک وزیر اعظم به حرمت و مصونیت آن جایگاه مقدس وقعی نگذارده در اوائل ۱۸۹۱ توسط ۵۰۰ سوار سید را گرفتار ساخت و با وجود رنجوری، او را زنجیرپیچ در چلهٔ زمستان به شهر خانقین (واقع بر سرحد ترکیه و ایران) تبعید نمود. سید پس از اندک توقف در بصره، دوباره به انگلستان رفت و در انجا خطابه‌ها و مقالات عدیدهٔ دائر بحکومت استبدادی ایران، ایراد و انشأ نمود. اخراج ظالمانهٔ سید از ایران، در داخل مملکت منجر به اجتماع حزب اصلاح طلبان و عملیات علنی آنان گردید ــ ومکاتيب سید که پس از مغروریت به اشخاص بانفوذ گسیل میداشت، در پیشرفت این عملیات می‌افزود، مخصوصاً امتیاز تمباکو که در مارچ ۱۸۹۰ع حکومت ایران به يك شرکت انگلستان داده بناءً عليه يك منبع مهم عائدات را بنفع محتکرین خارجی واگذارده بود، برای پیشرفت عملیات اصلاح‌طلبان، كمك خوبی نموده از طرف دیگر سید را موقع داد که مکتوب باحرارت و مهیجی به میرزا حسن شیرازی، اولین مجتهد «سـمر را» Samarra نگاشته توجه او را راجع به اسراف و ابتذال بیت المال به «دشمنان اسلام» معطوف نماید ــ زیرا دولت ایران، اروپائیان ۱۸۲