Page 2596

( صفحه ٥٨ ) کابل ( شماره اول و دوم ) تاریخ مینویسد و عادتاً در مقابل همین اصطلاح که ما آن را کلان نوشتیم و اکثری از قاموس نگاران آن را به قوم یا عشیره ترجمه میکنند گیر کند آن را عادتاً قوم خواهد نوشت در حالیکه این ترجمه نه از نقطه نظر قاموس نگار و يك نفر سیاح و غیره بلکه از عينك يك نفر مورخ و مدقق حیات اجتماعی غلطی غیر قابل جبرانی است که مرتکب می شود زیرا اگرچه کلان از روی عدۀ نفوس و تعدد ذکور و اناث هم سر ؛ که عادتاً زوجین گفته می شود منظرۀ يك قوم یا عشیره را دارد اما از روی عادات و اخلاق و روابط و علائق و قوانین دقیق و اجتماعی که آن را در بالا مطالعه فرمودید غیر از يك عائله وسیع و بزرگ دیگر مفهومی ندارد و ازین جهة اگر در تاریخ قبل از اسلام عربستان به کلمۀ بنی اسد برمیخوریم و آن را عشیرۀ بنی اسد ترجمه کرده بخیال خود قومی به مفهوم امروزی خطور میدهیم غلطی فاحشی است که در تعبیر این کلمه مینمائیم و یا اگر در جائی به تعبیر اگز و گامیا بر میخوریم و از معنی سطحی آن استدلال میکنیم که فلان قوم از اصول تاهل از خارج کار میگرفتند و از فلسفهٔ پیدایش این قانون اطلاع نداشته باشیم تصور میکنیم این اصول شاید برای تسکین نائرهٔ شدید . . . . بوده که افراد داخل عشیره آن را جبران کرده نمیتوانستند؛ هم چنین است تمام مبادیات حیات اجتماعی که باید در تعین علل و موجبات و لزوم پیدایش آن قدری درنگ و توقف کرد و شاید بی مورد نباشد اگر گفته شود که حل تمام این گونه قضایا منوط بعلم بوده مورخ را هم لازم است در تمام علوم اجتماعی و علوم معاونۀ آن دارای يك رشته معلومات کم و بیشی باشد تا بمدد آن در روح ملل قدیمه نفوذ کرده حقائق را از مدلول صحیح کلمات و لغات آن بیرون آرد . انتها ٥٨