Page 2549

( صفحهٔ ۱۳ ) تاثیر تمدن اسلام ( سال ششم ) وامرا به کتابخانه ها میرفتند ، و در رصد خانه ها وقتها میگذشتاندند ، و با اهل علم در علوم مختلفه مباحثه و مناظره میکردند ، در مسایل هندسی می پیچیدند و بسا که استغراق خلفا در امور علمی سبب از تعطیل لوازم جهانبانی گردیده و امور سلطنت رو بخرابی می نهاد . قوافل پی در پی از نمونه های نباتات و نسخ قلمی از بخارا بسوی دجله و از مصر بجانب اندلس طی منازل مینمود ، برای بدست آوردن کتب علمی و اسانید مقتدر سفرا و نمایندگان بجانب هند و قسطنطنیه میفرستادند . و بسا اتفاق افتاده که خلفا از ممالک مفتوحهٔ خود شان کتب علمی و ذخیرهٔ تصالیف ممتازهٔ یونانی و یا اسناد مقتدر ریاضی را در عوض حریت و آزادی دادن پیشنهاد میکردند . متصل هر مسجد یك مدرسه علمی بنا می یافت ، وزرا در تاسیس کتابخانه ها وصله و اعطا به دارالفنون ها و مقرری معاش برای محصلین نا دار از شاهان پیشی میجستند . علما از هر عرق و هر دین و مذهبیکه بودند مورد احترام واقع میگشتند ، وقتی خلفا برای اجرای امر مهمی بصوبی سفر میکردند چندین بار اشتر کتب و عدهٔ از علما با آنها همراه می بود . آغاز رنسانس ثانی در اوروپا از تاثیر تمدن اسلام و مورها بود گهوارهٔ تمدن نوین اروپا ایطالیه نی بلکه اندلس بود ، زمانیکه اروپا را بکلی بربریت استیلا نموده و در تاریکترین مرحلهٔ جهالت و تنزل حیات بسر میبردند آنوقت امصار و دیار اسلامی بغداد ، قاهره ، قرطبه ، و طلیطله مراکز تهذیب و تمدن بوده ارتقای بشری را بعالم نمایان میساختند ، اثرات همان تمدن بود که بر دنیا موثر ثابت شد و تحريك زندگانی جدید از انوقت آغاز یافت . بارها این حقیقت بعالم آشکار گشته ولی از شوخ چشمی ازان انکار نموده اند زیرا ممکن نبود احسان مسلمانان را که بر گردن اوروپا بار است هم یکی از اساس ۱۲