Page 2548

( صفحه ۱۲ ) کابل ( شماره اول و دوم ) وقتیکه دامنه فتوحات اسلام وسعت یافت قصور مجلل وبا شوکت دمشق و بغداد مرکز خلافت گردید از اطباء نسطوری استفاده نمودند ، چه خلفای عباسیه بجستجوی مآخذ حکمت قدیم برخاسته از مهارت و وسعت علم اطباء نسطوری محظوظ گردیدند و به تصانیف بقراط ، جالینوس ، وارسطو آشنا شدند . اعراب را در ایام بادیه نشینی سلطنتهای قدیم مذهبی رومی ها و فتوحات آنها مرعوب ساخته نتوانست . و وقتیکه اسلام ترقی یافت و بعروج رسید و با سلطنت بيزانطاینی و دیگر ها معامله و تماس پیدا کرد مسلمانها از اسم عظیم الشان روما که قرن ها عظمت و شوکت آن بر قرار بود مرعوب نگردیده و از مذهبیکه رومیها پیرو آن بودند نیز خرفنك نشدند بلکه آنرا بنظر حقارت دیده از بدست آوردن مادیاتیکه بیجا در تصرف روما بود هم فارغ نبودند . شوکت و عظمت وتمول محير العقول خلفای عباسی در اندک فرصت مانند سحر بوجود آمد قصص آن ( الف ليله ) را پر و مملو نمود ، با وجود حیات پر عظمت و با مسرت بواسطه عقل طبیعی اعتدال ومتانت را از دست ندادند و در هنگام طرب وسرور باین نکته ملتفت میشدند که مسرات حیات آنی و عارضی است و مسرات دایمی و پایدار شان عظمت وشان علمی و مادی بغداد و قرطبه بود و بآن فخر و مباهات نیز میکردند ، زیرا ترقیات علوم وفنون اسلامی آنزمان محض برای نمایش نبود ، بلکه شاهان اسلام برای حصول علم در قلوب خویش آرزو های خلل ناپذیری داشتند ، شوق علوم در فرقه حکمرانان مقتدر اسلام باندازه بود که نظیر آنرا نمیتوان نشان داد ، و بهمین واسطه بدرجه خیلی وسیع علوم ترقی نمود که مثال آنرا قبل از سلطنت اسلامی و بعد از ان در هیچ يك سلطنت عالم نمیتوان سراغ یافت ، علم را دران وقت یکی از مهمترین مقصد حيات ميد انستند ، خلفاء ۱۲