Page 2421

شماره ( دوازدهم ) سال دوم رومان یا فن قصه ( 5 ) مقام قصه در ادبیات خود ما ؟ ..... من نمی پرسم که آیا تألیف و ابتکار قصه در جمله ادبیات ما هست یا نیست زیرا مانند همه کس اینرا میدانم از وقتیکه شرق حرکترا در میدان حیات واگذاشته در جمله همین واگذاریهای ما این معلم کهن و اصیل بشر یعنی رومان بود ، بلکه سوال من اینستکه رومان یا قدیمترین فنون و معلمهای بشر در نظر ما چه منزلت دارد یا اینکه در جمله ارکان ادب قصه را بکدام درجه اعتبار میدهیم ؟ ..... جواب این نه تنها مضحک بلکه غم آور است : خوانده یا شنیده باشید که رومان خیالی میسازد ، وقترا ضایع میکند ، مصرف عبث است ، از خود کش بیگانه پرور میسازد ، و چه تهمتهای فضیح و نا شایسته نیستکه باین اصیل فنها کرده نمیشود یا نشد . نمیدانم آنکه گفته است رومان خیالی میسازد مقصود اصلی او ازین تهمت چه بود ؟ مگر اینکه قوی شدن قوة خیا لرا نمیداند که مصدر چه تسهیلات در میدان مادیات حیات و ماخذ چقدر رنگها در میدان معنویات آن شده میتواند . یا مرادش از راه کنایه این است که عاملیت را در انسان کم میکند در حالیکه در تمام نوشته ها و تجارییکه راجع بتعلیم یا تربیه بوجود آمده است چنین دلیلی نیست آنرا نشان بدهد که مطالعه « هر چه باشد » عملی و یا غیر عملی ساخته میتواند زیرا مسئله عاملیت و یا نا عامليت يك امر تربيه ويست بعبارت دیگر انسان از راه مطالعه نه عامل و نه تمبل میشود ، و اگر يك آدمیرا بیا فیم که عاملیت ندارد این دلیل نیستکه اورومان بسیار ؛ خوانده است و یا اینکه قوة خیالش زیاد ست ، بلکه این ناعاملیت او نتيجة تربية اتکالی و یا دیگر نقایص تربیه وی خواهد بود . اما قوي شدن خيالرا بايد يك صفت و یا کمال خوب بدانیم عليهذا هر چه که این قوه را در ما زیاد کند محل توجه و اعتنای ما واقع گردد ، و اگر ما بخواهیم در اینجا اثرات و مزایای قوة خیالرا در حیات یکنفر بیان كنيم این بحث ما يك شرح علم النفسی درازی خواهد شد ، لذا بطرف رومان رفته میگویم که رومان بسیار ملکات انسانرا غذا میدهد در آنجمله خیال اوست و این صفت رومان میباشد ، اما اینکه انسانرا کار کن یا عملی میسازد و نمیسازد قراریکه پیشتر بیان یافت دخل بمطالعه ندارد و مسئله ١١٤٣