Page 2418

شماره ( دوازدهم ) سال دوم مجله کابل ( ٢ ) واضح و آشکار و هویداست و چون قصه در قطار اول ادبیات است باید عمده ترین نماینده مزاج عقلی و خلقی يك جامعه قصه های آن باشد ، چنانچه هیچ جامعه را از قدیم الایامش تا امروز نیابیم كه برای ثبت و رسم حتی رواج دادن روح و مزاج عقلی خودش قصه را وسیله نگرفته باشد ، تنها طبقه ما آنرا اهمال كرده است و اگر نه تا جیل یا طبقه گذشته هم معمول بود و ما اگر آثار و میراثهائیکه از پدرها برای ما مانده است تعمق كنیم همه و یا اغلب معارف و اخلاقیات حتی تجاریكه خواستند بین طبقه خود و اولاد شان رواج بدهند در قالب قصه ها ریخته و شایع مییابیم و گوئی این قالب قصه در آنوقت بجای مطابع و مطبوعات امروزه کار میداد ، زیرا برای ترویج بهترین و یگانه ترین طریق بود . چنانچه همه پدر های امروز و دیروز خود را اگر دقت كنیم خواهیم دید كمتر نفری در آنها پیدا شود كه اساس ( ١ ) عمده منطق ذهنی او حکایه ها وقصه های کلیله و دمنه ، بیدل ، گلستان و مثنوی مخصوصاً حکایه هائیکه عقلیت محیط آنها را ریخته است نباشد ، بلكه اگر همین حکایه های رقم اخیر را دقت كنیم عبارت از مجموعه اخلاق و مزاج عقلی پدرهای خود خواهیم یافت : کرم اخلاق و متنانت آن ، طبع فکاهی یا لطیفه جو ، بلند همتی ، سیاست وتدبیر . ( كه آنوقت چیز معمول یا یگانه چیز این عالم بود ) مخصوصتر از آن نظر تفلسف و یا قناعت عمیق كه بحیات داشتند و بسیار خوی و مزاجهای كه كاشان در سه اساس : بساطت ، تفلسف ، متانت جمع میشوند و اخلاق خصوصی پدرهای ما بود ، همین اخلاقها را درقصه هائیکه برای ما گذاشتند روشن و بر جسته و واضح مییابیم وما اگر بخواهیم اخلاق و مزاج عقلی پدرهای خود را بشناسیم و یا پابند شویم چاره غیره از مطالعه همان قصه ها نداریم زیرا قراریکه پیشتر بیان یافت این یگانه ترین ذرایع یا قالبهائی بود كه معارف ومعلومات و تجارب حیاتی خود را در آن ریخته باشند ، مخصوصاً همان قصه هائیکه در طبقه اوسط محیط و یا پایانتر آن رایج بوده است زیرا اینها اکثریت ملت هستند ، و باز عین مزاج طبیعی و بی ساخت قومیتهای ما را نمایندگی میکند ، مثلا : از قصه های بسیار مشهور ماست که جمله اخیرش چنان ضرب المثل عام گردیده که احدی (١) بروزن تکیه كلام ١١٤٠