Page 23

صفحۀ (١٦) سال اول ـ مجله کابل شمارۀ (اول) اند درخشنده . سیلابهای خانمان خراب کن مهاجمین خوارزم و مغول ، اگرچه طومار علم و ادب افغانستان را درهم پیچید ، ولی جواهر لا یموت ذوق و استعداد فطری و قرایح ملی بکلی نمرد ، هر زمانی که تندباد حوادث ناموافق مجالی میداد ، جواهر متلالای ادب ، چون اخگر درخشانی از زیر خاکسترهای ویرانه این سرزمین ، بنور افشانی آغاز نمود ؛ وازین قبیل اند جامی ها ، ناظم ها ؛ حاذق ها ؛ سالکها ؛ ادای و بنائی ها ؛ زلالی و طاهریها و امثالها . درین دو قرن اخیریکه ، نسبتاً مملکت را در داخله آرامش و سکونتی نصیب افتاد ، و اجانب متجاسر ، از مملکت رانده شدند ، دوباره شعرای شیرین وطن ، بشعر سرائیها آغاز نمودند ؛ از قبیل : افغانها ؛ عاجزها ؛ جایز و غرتها ؛ واسع و مهردلها ؛ بالاخره الفتها ؛ طوافها ؛ واصل و فاضلها ، عشرت و وحشتها و غیرها . ما نمیخواهیم ، راجع بادبیات گذشته وطن ، زیاده ازین داخل بحث شده ، دربارۀ آنها انتقادی و یا حکمیتی عجالتاً نمائیم ؛ لهذا : می پردازیم بادبیات موجوده ، و حالت شعری شعرای معاصر ؛ خواه نظم باشد خواه نثر . پس میگوئیم . ادبیات هر ملت ، مثلی که بحکم و جوب قرائح و اذواق ، استعدادات و محیط ، احتیاج و سیاست ، اخلاق ، و سویه علمیه و الحاصل سائر مؤثرات طبیعیه ، باهم متفاوت و متمایزند ؛ همچنان دوره های مختلفۀ ادبی یک ملت در زیر اثر عوامل مذکوره از همدیگر فرق و تفاوت دارند . چنانیکه نمیشود ، روح رزم سرایهای شعرای افغانستان را ، در کالبد نازکخیالی ها ، و خضوع کارانه ادبیات هند یافت ، و یا فلسفه تصوف فارس را در خطابه های یونان بالید ، همچنان نمیتوان حماسه های عهد فاتحان غزنوی و غور را در دورۀ تسلط مغول در افغانستان جستجو کرد .