Page 2225

شماره ( دهم ) سال دوم منتخبات نفیسه ( ٤٩ ) منتخبات نفیسه مقاله ایست از فیلسوف معروف شرق مرحوم سید جمال الدین افغانی در لزوم دین و مذمت لا دینی « من لم یرا لاشیاء بعین البصیرة یضل و هو ملوم» انسان انسان است بتربیت و هیچ یك از اقوام بنی آدم اگر چه وحشی بوده باشد بالمره از تربیت خالی نمیباشد اگر کسی انسان را در حین تولد بنظر اعتبار در آورد خواهد دانست که زیست او بلا تربیت از جمله محالات عادیه است و اگر فرض کنیم که بلا تربیت هم زیست آن ممکن است بلاشك بود و باش او درینحالت اشنع و اقبح از بود و باش حیوانات خواهد بود و تربیت عبارت از مجادله و مقاومت با طبیعت و علاج آن چه آن تربیت در نباتات بوده باشد و چه در حیوانات و چه در انسان و تربیت اگر نيك بوده باشد طبیعت را از نقص بکمال و از خست بشرف میرساند و اگر نيك نبوده باشد البته حالت اصلیه طبیعت را تغییر داده موجب تنزل و انحطاط آن خواهد شد و این امر بارباب فلاحت و مقنیان حیوانات و مربیان اطفال و ناظمان بلاد ورئیسان ادیان بخوبی ظاهر است و بالجمله حسن تربیت درین عوالم ثلثه باعث همه کمال و همۀ خوبیها است و سوء تربیت سبب همه نقص و همۀ زشتیها و چون این فهمیده شد باید دانست اگر قومی از اقوام به تربیت حسنه تربیت شوند جمیع طبقات و اصناف آن برحسب قانون تناسب طبیعی به یکبارگی متفقاً متدعرع شده روی بترقی می آورند و هر صنفی وطبقه در آن قوم بر حسب پایه و مرتبۀ خویش در اکتساب کمالاتیکه اورا در خور است سعی مینماید و آن کمالات را استحصال میکند و همیشه اصناف آن قوم برحسب مراتب خود با یکدیگر در تکافا وتوازن و تعادل خواهند بود یعنی چنانچه بسبب حسن تربیت سلاطین عظیم الشان در آنقوم یافت خواهند شد همچنین حکماً فاضلین و علماً متبحرين وصناع عارفين وزارع ما هرین وتجار متمولین و دیگر ارباب حرف بارعین نیز بوجود خواهند آمد و اگر آن قوم بسبب حسن تربیت بدرجه ٩٨٥