Page 2184

شماره ( دهم ) سال دوم سراج الاخبار افغانيه ( ۱۶۰ ) کلا میه محرومند از تمام امتیاز ها عالی زیرکی و دانش بی بهره اند . زبان آفتاب درخشنده ایست در آفاق ولی گوشهای کر مانند چشمهای کورر نور ساطعش را نمی بینند . اگر کلمه که این جنس دو پا بآن تکلم میکند نمی بود و آنر اسم اشیای مرئی نمی ساخت همانا قوه عقلیش برابر می بود بقوه ریاضی در قبائل ابتدائی امروز که هنوز رقم اعداد را نمیدانند تا جمع و تفریق یا ضرب و تقسیم نمایند . قبائل ابتدائی از حساب ، جبر ، هندسه و روی هم رفته از سائر فروع عالی ریاضی بیخبراند . کر و گنگ از ادب و موسیقی و سائر علوم و شاخه های آن بیخبر اند . قبائل ابتدائی واحد قیاسی حساب یعنی رقم هندسی را نمیدانند ؛ کر و گنگ واحد قیاسی ادراك را که عبارتست از کلمه نمیدانند . شعر وکلمه از « کلمه » نخستين وحالتش که انسان تلفظ کرده صحبت نمودیم ولی نمیدانیم چگونه نطق از بهر او آسان گشت ؟ آیا در ربط اصوات با فکار چگونه بر خورد واسما را بمسمی ها چگونه پیوند داد تا بفکر ادراکی ( بطريق مبتدا وخبر ) تواناشد . شاعر وجد میکند بسيار بطرب می آید ازین که میداند مجالس شعري و معاني شعری و اوزان شعری فریاد خواه ( کلمه ) است همین کلمه که فصل الخطاب و بیان شافی است در بین هر دو دوره جوهری در حیات بشری ما . متخصصين لغات که در اصول آن تتبع دارند برین عقیده اند که عیدها ، رقاصخانها ماتمخانها مهلکه ها سلاخ خانها و بالآخره سائر عادات ومجلسهای شعری که باعث سرور و اندوه اجتماعی ومخصوصاً سبب از غلغله وفریاد مشترك جوقی میشود ( مانند صدای گاوهای گله ) همه اینها مصدر وسرچشمه نطق است وچون صوت جوقی از سبب انفعالات نفسانی صادر شود ـ مانند فریاد در حال هیجان ـ شکل موزونی میگیرد و بر اصول متناسبی تکرار مییابد . بعضی حیوانها هم بر فهم الفاظ مأموريه خود انحصار نمی ورزد مانند ( بيا ) و « بخواب » و « بخور » بلکه آوازی میکشد مشابه به ( تعبير وبيان ) که فرد ندا میکند وجماعت جوابش رد میکنند و این تعبيراست از شعور که بواسطه اصوات آهنگی دلی ۹۵۷