{"book":"adl0986","page":2184,"text":"شماره ( دهم ) سال دوم سراج الاخبار افغانيه ( ۱۶۰ )\n\nکلا میه محرومند از تمام امتیاز ها عالی زیرکی و دانش بی بهره اند . زبان آفتاب درخشنده ایست در آفاق ولی گوشهای کر مانند چشمهای کورر نور ساطعش را نمی بینند .\nاگر کلمه که این جنس دو پا بآن تکلم میکند نمی بود و آنر اسم اشیای مرئی نمی ساخت همانا قوه عقلیش برابر می بود بقوه ریاضی در قبائل ابتدائی امروز که هنوز رقم اعداد را نمیدانند تا جمع و تفریق یا ضرب و تقسیم نمایند . قبائل ابتدائی از حساب ، جبر ، هندسه و روی هم رفته از سائر فروع عالی ریاضی بیخبراند . کر و گنگ از ادب و موسیقی و سائر علوم و شاخه های آن بیخبر اند . قبائل ابتدائی واحد قیاسی حساب یعنی رقم هندسی را نمیدانند ؛ کر و گنگ واحد قیاسی ادراك را که عبارتست از کلمه نمیدانند .\n\nشعر وکلمه\nاز « کلمه » نخستين وحالتش که انسان تلفظ کرده صحبت نمودیم ولی نمیدانیم چگونه نطق از بهر او آسان گشت ؟ آیا در ربط اصوات با فکار چگونه بر خورد واسما را بمسمی ها چگونه پیوند داد تا بفکر ادراکی ( بطريق مبتدا وخبر ) تواناشد . شاعر وجد میکند بسيار بطرب می آید ازین که میداند مجالس شعري و معاني شعری و اوزان شعری فریاد خواه ( کلمه ) است همین کلمه که فصل الخطاب و بیان شافی است در بین هر دو دوره جوهری در حیات بشری ما .\nمتخصصين لغات که در اصول آن تتبع دارند برین عقیده اند که عیدها ، رقاصخانها ماتمخانها مهلکه ها سلاخ خانها و بالآخره سائر عادات ومجلسهای شعری که باعث سرور و اندوه اجتماعی ومخصوصاً سبب از غلغله وفریاد مشترك جوقی میشود ( مانند صدای گاوهای گله ) همه اینها مصدر وسرچشمه نطق است وچون صوت جوقی از سبب انفعالات نفسانی صادر شود ـ مانند فریاد در حال هیجان ـ شکل موزونی میگیرد و بر اصول متناسبی تکرار مییابد . بعضی حیوانها هم بر فهم الفاظ مأموريه خود انحصار نمی ورزد مانند ( بيا ) و « بخواب » و « بخور » بلکه آوازی میکشد مشابه به ( تعبير وبيان ) که فرد ندا میکند وجماعت جوابش رد میکنند و این تعبيراست از شعور که بواسطه اصوات آهنگی دلی\n\n۹۵۷","chars":1732,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0986/02184.jpg","first_page":1,"last_page":3124,"title":"Kābul : ʻilmī, adabī, ijtimāʻī, tārīkhī کابل : علمى، ادبى، اجتماعى، تاريخى","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0986/2184","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0986/canvas/2184","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0986/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0986_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}