Page 1538

شماره ( پنجم ) سال دوم مجله کابل ( ۱۰ ) جسد وعالم خارجی یا بین جسد وانا شاعره نباشد . عدم استقلال احوال شعور از شخصیت دلیل بروجود ذات متافیزیکیۀ نیست که ازجسد جدا باشد بلکه مثبت آنست که احوال شعور يك بدیگر اتصال دارند چنانکه کل متسق الاجزا نی ازان ترکیب پذیرد . بلی رغائب با دیگر مشاعر ومیول و تصورات واعتقادات متحد است چنانکه گوئی الوان نفس رنگین و بحرارتش گداز گشته و پنداری که ذات واحدی را که نغماتش منسجم و اجزایش متداخل است ترکیب میدهد . هرگاه حالت شعوری جدا از انامی بود علم بدان مستحیل بود . پس احوال چه ازمن چه ازتو ابداً تجاوز ندارد و از پنجۀ شخصیه است و ممکن نیست که آنچه را توشعور میکنی تماماً من شعور نمایم . از يك نغمه هزار رنگ احساس مختلف پیدا میشود وقتیکه هزار آدم بشنود . وچنانکه علمای طبیعت عدم تداخل ماده را اثبات میکنند همچنان علمای نفس بعدم تداخل شعور قائلند . ۳ - شعور ، اصطفاست (۱) ـ فاعلیت نفس محدوداست وشعورش بتمام محیط ممکن نیست و از پنجۀ موافق احوال خود را پسندیده اشیای دیگر را مهمل گذارد . جماعتی بيك شهر میروند و سیر میکنند و هر يك در انتباه و یاد داشتهای خود مخالف دیگری است و همچنین رهرو بيك راه بتمام چیزهائیکه در راه برمیخورد شعور ندارد . پس نفس هر وقت پسند میکند و در هر يك از احساس و ادراك و ذاکره وتداعی افکار ، ودر بیداری و در خواب پسندی جداگانه دارد و از هر چیز صفت بارز وظاهرش را درک نموده در اشارت بهمانچیز بهمین صفت ظاهر تقصیر می ورزد . علما این حادثه را ضیق ساخته شعور نامیده اند . ٤ - شعور زمانی است نه مکانی یعنی عواطف وافکار وذکریات حجمی ندارند ومحلی نمیگیرند و نتوان بنقاط هندسی رجوعش داد وگفت : عاطفۀ حب درکجاست ؟ بدست راست یأس است یا بدست چپ امل آیا فوق رغائب است یا تحت آن ، چه در اینجا مکانی (۱) درینجا کلمه اصطفا را برکلمۀ انتخاب ترجیح دادیم واصطفا گفتیم نه انتخاب زیرا در معنی انتخاب التباسی است که مقتضی ظن اراده میشود درهر فاعلیت نفس واین خطائی است ظاهری چه شعور دونوع است اتفاقی و ارادی ودرشعور اتفاقی ابداً اثری از اراده نیست . رجوع به دوماس مطول درعلم النفس جزء ٦ ص - ٨٤٧ ٤٣٩