Page 1536

شمارۀ ( پنجم ) سال دوم مجلۀ کابل ( ۸ ) صور اشیا در نظر بیننده هر لحظه تغیر پذیرد و بر فرض آنکه شی ( در هر زمان و مکان ) عین خود شی بوده باشد بازهم احساس ما و بواسطۀ تغیر نفس تغیر می پذیرد . ولیم گیمس گوید : ( ۱ ) بنا که از احساسی بصری باحساسی سمعی واز حکمی بعزمی واز تذکری بامیدی و از حبی به بغضی ... منتقل می شویم و از شدت اختلاف ادراک ما باشیا بلحاظ بیداری و خواب ، گرسنگی و سیری ، راحت و رنج ؛ شعور باشیا تبدل پذیرد در بین صبح و شام تابستان و زمستان طفلی و جوانی و پیری ، بسا که تبدل قیمت اشیا در نظر ما شگفت آور شود واز حکم دیروز خود امروز بدهشت افتیم . و در هر سالی اشیا را برنگهای تازه دیده چیزی خیالی حقیقی و مبهم بیکار میگردد و دوستان را که سرمایۀ زنده گانی مایند پنداریم که امروز سایه گشته و زوال یافته اند این زمان و آن ستارگان و این بیشه ها و آن آبها که پیش ازین در نظر قشنگی داشتند و سحر انگیز بودند چرا اکنون بدینگونه تیره و تار گشته جلوۀ حسن این نزاکت سرشتان چه شد و یادشان کجا رفت که در یکوقتی سلسله جنبان شوق در نفوس ما بودند . اسرار معانی عمیق گوته کو قوۀ قرائت سخنان استوارت میل کجاست آنچه پیش ازین فتنه انگیز و حماسه بخش ما بود امروز بسبب سختی برودت خود ملال آور ما می شود . نوای بلبل ثقیل نسیم صبح حزن انگیز آسمان تاریک می نماید ( ۲ ) حیات نفسی مرکب از اجزای فرد نیست و نه سلسله ایست منظم از حالات جزئی که الصاق آنها بهم بواسطۀ سریشی باشد خارجی بلکه کتله ایست روحانی که نمیتوان اطرافش بوضوح بیان کرد یا براجزایش اطلاعی حاصل نمود . گاهی وضوح این حیات بتحلیل زیادت می پذیرد چنانکه از بحث دران عددی بی نهایت از الوان اکتشاف پذیرد مگر همه مختلط ( ۱ ) ولیم گیمس ، مختصر علم نفس ص ۱۹۹ - ۲۰۱ ( ۲ ) رجوع به ( آلام فرتر ) شاعر فیلسوف آلمانی ( گوته ) تعریب و ترجمۀ استاد احمد زیات ص - ۷۸ « آیا قضابرین رفته که آنچه مصدر سعادت و فراخی عیش شخص باشد علت سختی و شقاوت او گردد . مگر شگفت نیست که شعور فروزانی که دلم را بطبیعت واصل میسازد و نفسم را بنعیم ولذۀ میکشاند و خیالم را مینوسرای بهجت میگرداند عذاب سخت و هیکل مخوفی گردد که نه آن عذاب را تخفیف و نه این هیکل را از نظر دوری وغیابی باشد » ٤٣٧