Page 1277

(٤٠) مجله کابل شماره (سوم) سال دوم رودکی که نبض امیر بگرفته بود و مزاج او بشناخته دانست که به نثر با او در نگیرد روی بنظم آورد و قصیده بگفت و بوقتی که امیر صبوح کرده بود درآمد و بجای خویش بنشست و چون مطربان فرو داشتند او چنگ بر گرفت و در پرده عشاق این قصیده آغاز کرد: بوی جوی مولیان آید همی بوی یار مهربان آید همی الخ .. چون قصیده تمام شد امیر چنان منفعل گشت که از تخت فرود آمد و بی موزه پای در رکاب خنگ نوبتی آورد و روی به بخارا نهاد چنانکه راتین و موزه تا دو فرسنگ در پی امیر بردند به برونه و آنجا در پای کرد و عنان تا بخارا هیچ جای باز نگرفت و رودکی آن پنجہزار دینار مضاعف از لشکر بستد، و شنیدم بسمرقند در سنه اربع و خمسانه (٥٠٤) از دهقان ابورجا احمد بن عبد الصمد العابدی که گفت جد من ابو رجا حکایت کرد که چون درین نوبت رودکی به سمرقند رسید چهار صد شتر زیر بنه او بود والحق آن بزرگ بدین تجمل ارزانی بود که هنوز این قصیده را کس جواب نگفته است که محال آن ندیده اند که ازین مضایق آزاد توانند بیرون آمد و از عذب گویان و لطیف طبعان عجم یکی امیر الشعراء معزی بود که شعر او در طلاوت و طراوت بغایت است و در روانی و عذوبت بنهایت زین الملك ابوسعد هند و بن محمد بن هند و الاصفهانی ازو در خواست کرد که آن قصیده را جواب گوی گفت نتوانم الحاح گرد چند بیت بگفت که يك بيت از آن بیتها این است: رستم از مازندران آید همی زین ملك از اصفهان آید همی همه خردمندان دانند که میان این سخن و آن سخن چه تفاوت است و که تواند گفتن بدین عذبی که او در مدح همی گوید درین قصیده: آفرین و مدح سود آید همی گر بگنج اندر زیان آید همی و اندرین بیت از محاسن هفت صنعت است اول مطابق، دوم متضاد، سوم مردف، چهارم بیان مساوات، پنجم عذوبت، ششم فصاحت، هفتم جزالت، و هر استاد که او را در علم شعر تبحری است چون اندکی تفکر کند داند که من درین مصيبم والسلام. (نقل از چهار مقاله عروضی) ٢٤٨