Page 126

صفحة ( ٣ ) سال اول ـ مجلة کابل شماره ( ٣ ) ( غلبهٔ عقل ) در بالا گفتیم که در سابق عموماً شعر باساز و یا بآواز بلند خوانده میشد ، اما این را هم نباید نگفته بگذریم که یکدوره بر سیر شعر آمد که از حالت غنائی بیرون شده و مردم آنرا بدون ساز و آواز خوانده و می شنیدند و این پیش آمد وقتی بر شعر واقع شد که عقل بر عواطف غلبه نموده و همان غایه و مقصود اولی که از شعر طالب معنی بودند نه ایقاع بمیدان آمده و معنی مقدم بر ایقاع گردید ، اما با وجود اینها می بینیم که خواندن شعر بیصدای بلند برایما لذت کامله نمی بخشد . زیرا همان طوریکه عقل از معنی مسرور میگردد عاطفه نیز باید از استماع و ایقاع آن مسرور و مبتهج گردد و از همان وقتی که شعر نخواندن آهسته رواج یافته و از حالت غنائی افتاد . تکلف بلاغت دران جمع شده و بالاخر صناعت لفظیه که عبارت از قواعد تشبیه و استعاره یا مجاز و غیره باشد بمیدان آمد و طبعاً عقل از معانی بلند آن مسرور میگردید اما عواطف بحالت جمود باقی میماند چنانچه قصایدی که درین دوره ساخته شد همه را باید بآهستگی و سکوت مطالعه کرده زیرا قصاید مذکور موضوعات تفکری را پرورش داده و ذهن را مشغول میکند اما با عاطفه هیچ سروکاری بهم نمیرساند و این خارج از وظیفه شعر میباشد . در حالیکه پیشتر گفتیم شعر لغت عواطف و بلکه حماست عواطف است و بهمین مناسبت و قتیکه ( ابو تمام ) بهترین و اجود ترین اشعار عرب را میخواست در کتاب که سردست داشت داخل نماید پس از انتخاب اشعار مذکور آنرا در کتابش ضم نموده و کتاب را بنام ( حماسه ) موسوم ساخت حماست در لغت عربی احتداد و شدت و حرارت را میگویند در حالیکه عقل طبیعتاً بارد بوده و حماست ندارد ، بلکه حماست یکی از خواص عواطف است و از همین باعث است