Page 1247

(۲۰) شماره (سوم) سال دوم مجله کابل بشریت شده بترویج اینگونه قوانین که عاداتش می نامند وادار شان کرده سپس در موقع تشکیل اجتماعات بزرگ و تدوین قوانین جامع ورسمی از قوانین یا عادات مرسومه كوچك نیز کار میگیرند. قوانین موضوعه که بمقصد امن و سعادت و رفع حوائج زندگي از طرف اجتماعات مختلفهٔ بشری که خواه تعداد آنها كوچك و محدود بوده باشد یازیاد و وسیع وضع میشود ولی در هنگام تغیر و تعدیلات لازمهٔ ارادهٔ عموم واضعین آن نیز لازم است که خواه بوسیلهٔ نماینده های خود شان باین امر اقدام کنند یاحضوراً ولی موقعیكه قانون از حوضه های محدود و كوچك تجاوز کرده و صورت عمومیت و وسعت را بخود اختیار مینماید بشریت از لحاظ معاذیر تجمع وحضور نیافتن مجبور باین امر میشوند که از طرف يك تعداد معين خویش نماینده و وکیلی برای وضع یا تغیر اینگونه قوانین تعین نمایند که گویا وجود و كالت و نماينده گي مجالس شورا در اثر این معاذیر اقوام صورت گرفته است. پس حضور یافتن عموم در مورد مطلب فوق از جمله معاذیر بوده و عموماً وضع یا تغیرات و تعديلات لازمه قوانين از طرف نماینده های ملی و قومی صورت میگیرد. تاریخ وضع و ترویج قانون خیلی قدیم و میتوان ادعا کرد که با حیات و پیدایش بشر توام است چه انسان شریف مدنی الطبع و مانوس باجتماع بوده است ؛ لابد حیات اجتماعی مقتضی آنست که انسان برای حفظ امنیت و انتظام زندگانی اجتماعی قانونی داشته باشد خواه آن قانون مفصل و مرتب ، یا محدود و مختصر. اما تا جائیکه معلوم میشود قوانین مقدس آسمانی از زمانه های بعثت انبیای معظم صلوات الله عليهم و على نبينا بوده است، اما قوانین موضوعه کشوری بطور صحیح و مرتب در عهد مدنیت ملت با بلی صورت یافته یعنی زمانه چهار هزار سال قبل که تدقیقات و کاوش های بشریت امروزه آنرا ظاهر نموده است. ولی باوصف این در ملل تاریخی قانون بیشتر نفوذ و تمكن نمیتوانست حاصل نماید؛ ازین رو آنعهد را بایستی دورهٔ صباوت قانون نامید ؛ با لآخره در عهد تشکیلات و ترقیات ملت بزرگ رومی قانون با تمام معانی و مزایا قدم بمیدان رشد و جوانی گذاشته مقام ۲۲۸