Page 1027

شماره ( اول ) سال دوم افغان در هندوستان ( ٦١ ) در تاریخ تمدن افغانستان ذی دخل است و اوست فضل بن احمد اسفراینی هراتی رحمة الله تعالي عليه رحمة واسعة . سلطان معروف افغا نستان محمود زابلی بعد از سبکتگین ( ۳۸۷ هـ ) عصای سلطنت در دست گرفت و نخست افغا نستان طبیعی را از نهر امون تاصفحات بلوچستان و از نهر سند تا صفحات خراسان و سیستان از تشتت ملوك الطوایفی وارهاند بنوعیکه نه از شارهای غرجستان (هزاره حالیه) و پادشاهان غور و نه از امرای جوزجان ( میمنه کنونی) و شاهان سیستان وغیرها اثری گذاشت و او ابوالفتح داؤد بن نصیر نواسه شیخ حمید لودی را در متنها الیه سر حد جنوب شرقی افغانستان بشکست . یمین الدوله محمود بعدها به توسیع حدود پرداخت و بخارا و خوارزم را با ولایات اصفهان ، ری ، همدان مسخر و ضمیمه خاك شهنشاهی افغا نستان نمود . محمود چون انجام نقشه پدر در نظر داشت و تسخیر براعظم هندوستان نصب العین او بود ، لہذا از سال ۳۹۱ هـ تا ٤١٨ هجری متجاوز از دوازده بار بهندوستان بتاخت . محمود در یکی ازین اسفار نظامی خود از راه کشمیر و نشیب های جنوبی هما لیا بقلب هندوستان حمله محكمي نمود مليسون شرحی ازین سفر عجیب محمود مینویسد و میگوید درین مسافرت صد هزار سوار و بیست هزار پیاده منتخب ملتزم رکاب سلطان بود . بهرحال این غازی بزرگ وفتاح مشهور ، انندپال و پسر او مهاراج پنجاب و چندین پاد شاهان مشهور هندوستان را محو و مغلوب نموده ، در نتیجه به تمام مملکت پنجاب ، کالنجر ، قنوج ( فرخ آباد ) تانیسر گوالیار ، مترا ، نهرواله ، برن ( بلندشهر ) وغیر ها از کشمیر و نهرسند گرفته تا اوقیانوس هند قابض ومالك شد ، و شعرای افغا نستان باستقبال فتوحات او شتافتند و منجمله راجع به مشهورترین فتوحات او گفتند :- تا شاه خسروان سفر سومنات کرد کردار خویش را علم معجزات کرد محمود در حالیکه خیال تسخیر سرهند و ها نسی را داشت بحکم تقدیر سر در گریبان نیستی کشیده و در قصر فیروزۀ غزنی مدفون شد (٤٢١ھ) محمود یکی از بزرگترین پاد شاهان اسیا بوده و موجد تمدن مشعشع افغا نستان در دوره اسلام بشمار میرود . شهاب الدوله مسعود ( ٤٢١ - ٤٣١ هـ ) پس از انکه جانشین پدر گردید خطبه او ٦١