Page 205

(۱۷۸) احترام معبودات معاهدین را به امیر دوست محمد خان تحمیل مینمود و علاوه امیر دوست محمد خان وعده داد که دوست دوست و دشمن دشمن کمپنئ محترم هند شرقی باشد. اگر دوست محمد خان سنجیده بود که به این ترتیب از اقدامات ایرانیها جلو گیری نموده و در اثر معاهده با حکومت هند از دسائس شان خویشتن را آرام بسازد مقصد او بدست نیامده و توطئه ها روز افزون گشته و در نتیجه باعث سوق یکدسته عسکر ایرانی بطرف هرات گردید (اپریل ۱۸۰۶) یار محمد خان مرده بود (۱) و پسرش سید محمد خان که آثار دیوانگی داشت و بعد از سه سال (۲) جای او را محمد یوسف صد و زائی نواسه حاجی فیروز الدین گرفته بود ولی این جاه نشینی صرف بنام بود و در حقیقت عیسی خان درانی وزیر او که خودش او را انتخاب کرده بود حکمران حقیقی بوده او را بعد از چند ماه خلع کرد (۳) بعد از ان سید محمد خان مقتول و حاجی خیر الله که تنها کسی بود که از او مدافعه می کرد نیز مانند او به قتل رسیدند . هنگام پیش آمدن عساکر ایرانی تحت قیادت مراد میرزا کاکای شاه وزیر مذکور و مصاحبینش از قندهار و کابل استمداد کردند ولی دوست محمد خان بصر خواست آنها اعتنائی نکرد . عیسی خان بهر کیف از رویه که از جانب شهزاده محمد یوسف (٤) دیده بود بدرده او را دستگیر ساخته و به ایرانیها سپرد که از آنجا بدربار تهران فرستاده شده و در مقابل اتهام قتل سید محمد خان به قتل رسید عیسی خان تا مدت زیادی بمقاومت در مقابل ایرانیها موفق شد تا اینکه بالاخر در اثر اوضاع داخلی قلعه هرات مجبور شد که در اکتوبر ١٨٥٦ هرات را تسلیم کند (۵) دوست محمد خان از همان وقتیکه قندهار را گرفته بود فکر تصرف هرات او را آرام نمی گذاشت و صرف همین ولایت بود که تحت اقتدار او نیامده و محدودات سلطنت متحد افغانستان را نامکمل گذاشته بود ازینرو امیر برای گرفتن هرات از انگلیس كمك خواسته و دیری نگذشته بود که خودش برای انعقاد معاهده با حکومت هند به پشاور عزیمت نمود (۶) این معاهده بتاریخ ٦ جنوری - ١٨٥٧ از طرف گورنر جنرال هند که از جانب سر جان لارنس نماینده گی میکرد امضا شد و تصویب گردید كه يك وفد بقندهار رفته و بحيث مشاور به امیر كمك نماید و عسکری برای گرفتن هرات از ایرانیها ترتیب داده شود چنانچه وفدی تحت ریاست میجر هنری لمس دین (۱) قرار اظهار سر کهم یار محمد خان در سه ( ١٨٥١ ) هشتم جون فوت شده (هستری آف پرشیا صفحه ٤٩٨ - این تاریخ بسیار پیش معلوم میشود . اومسدن میگوید در سال (۱۸۵۲) وفات یافت (دی مشن تو قندهار صفحه ٢٠٤ ) - فراریان « بلیو ، معلوم میشود که در همان سال مرده است ولی پیش از قشون کشی و تهاجم ایرانیها ( افغانستان اینددیافغانر ، صفحات ۸۱ و ۸۲ ) (۲) او مسدرن کتاب فوق صفحه ٢٠٤ (۳) دی بائیبگكل مشن تو افغانستان صفحه ٨٦ تا اليف بليو (٤) مر كهم ، دی هستری آف پرشیا صفحه ٥٠٣ (٥) كتاب فوق صفحه ٥٠٤ عیسی خان از خیمه عساکر ایرانی به شهر مراجعت میکرد که در راه بطور سوئی کشته شد. بیقین میگویند که جرم مرگ او را يك نفر نمايندة شهزاده مراد میرزا مرتکب گردید . (٦) برای امیر نیز وعده ماهانه يك لك روپیه داده شد که در جریان جنگ با ایران آن را صرف نماید .