Page 202

(۱۸۷) ما در این فصل میخواهیم یذکر تمام وقایع دورهٔ سلطنت امیر دوست محمد خان بپردازیم تا کنون نشان داده شده که چگونه بار گرانی از مرتبه خوانین كوچك متدرجاً دارای اقتدار زیادی در مملکت گردیده تا اینکه یکی از اعضای خاندان شان امیر دوست محمدخان بپاد شاه کابل شد . البته درست است که برای چندی در اثر اقدامات و مقاصد انگلیس دوست محمد خان از تخت سلطنتی فرود آمد ولی سدوزائی ها آنچه داشتند و نداشتند در مملکت از دست شان رفته و دوباره همان امیر تبعید شده خواسته شده و صاحب تاج و تخت گردید . اکنون خواهیم دید و میخواهیم ببینیم که چگونه و تا چه حدی دوست محمد خان با التدرج در برابر ساختن و انتظام امور کامیاب گردید و وقتی دوباره بر تخت شاهی جلوس نمود چه کرد . درین وقت درك كرده بود و یقین داشت که صرف در اثر اداره ای صحیح و خوب میتواند مستقلانه حکومت نموده و مملکت را دارای قوهٔ مدافعه و مقاومت و دارای نیرو و بازوی مستعد و معتمدی سازد که در برابر همسایگان قوی خویش استادگی کند و در عین حال این مسایل نفوذ سیاسی شاه آن را خیلی بزرگ ساخته وعظمت میبخشید ، (۱) در سنه ١٨٤٣ ولایت سند در معدودات حکومت بریتانیه داخل شد که در نتیجه سرحد حکومت بریتانیای هند بقلمرو افغانستان نزديك شد . بهر کیف این قرب برای جلوگیری از دسایس و اقدامات کهندل خان سردار قندهاری برادر امیر با انگلیسان تاثیر خوبی کرد. واثر مفیدی انداخت در حاليكه پیوستن و ضمیمه شدن پنجاب ۲ باحکومت بریتانیای هند شش سال بعد تر زیاده بسلوك سردار بار کزائی قندهار تمام شد . با وجود این هم امیر خیلی کوشید که قلمرو سکها بکلی يك حصه و جز امپراطوری بریتانیای هند شمرده نشود . در آوان جنگ سکها بوادی پشاور پیشرفته و از آنجا اکرم خان پسرش را با يك تعداد زیاد سواران بكمك سكها كه بعد از جنگ موضع چیان والا که فیصله قطعی آن معلوم نشده بود امیدشان درباره مقاومت وزد و خورد با بریتانیایها قوت یافته بود فرستاد. قشون سواره افغانی دوست محمد خان در جنگ گجرات هزیمت یافت (۳) در حالیکه میخواستند مانوره پیچ و خم دار بریتانیایی را تقلید نموده و به حمله نهایی خاتمه دهند عزم کرده بودند که بر جنرال بریتانیایی و دسته افسران او بتازند ولی خدعه آنها کشف شده و اقدام آنها عقیم ثابت شد چنانچه دسته سواره بریتانیایی ایشان را متشتت ساخته و مجبور کرد که در دره خیبر عقب نشینند. قوای محافظ و مدافعه انگلیسی در پشاور و دیره جات برقرار شده متمرکز گردید . در حالیکه امیر میخواست موقعیت خویش را در وادی های گرم ١-افغانستان ایند دی افغانز صفحات ۷۸-۷۹ تالیف . بیلیو ۲- رنجیت سنگ در سنه ۱۸۳۹ مرده بود و بعد از مرگ او دوره بداخلاقی و هرزگی خونریزی وسفاکی و هر چه بد بود در دربار سکه شروع شد که به بیان نمی آید ! وارثین و جانشینان مملکت با انواع تکالیف دچار گردیدند و البته شاید این فصل مملو از درسهاییست که یک دربار شرقی وقتی رشته اداره و تنظیم از هم گسیخته شود به آن پی میبرد تا انکه چیزی در آن نتواند اوخته شود. (افغانستان صفحه ۱۹۷ تالیف میگمون) ۳ - این جنگ بیرون از ده گجرات بتاریخ ۲۷ فروری سنه ١٨٤٩ وقوع یافت (افغانستان صفحه ١٥٩ مولف میگمون.