Page 178

(۱٦٣) به پیش فتح علی شاه انجا مهد حکمران هرات را جرئت بخشیده و دلداری نمود تا مناسبات سابقه خویش را با فارسیها تغییر بدهد چنانچه از دادن مالیات و مسئله قلعه غوریان انکار نموده سر باز زد و علاوه بران بفامیل های فارسی که در هرات بودند اجازه مراجعت بخانه و موطن اصلی شان نداد . بلکه باین قدر هم قناعت نورزیده وزیر خویش یار محمد خان را فرستاد تا بر خراسان حمله نماید چنانچه وزیر مذکور در نتیجه دوازده هزار نفر اسیر گرفت که بحیث غلامی ایشان را در ایشای مرکزی بفروش برساند محمد شاه پادشاه جوان فارس مصمم شد که اقدامات مذکوره کامران را جواب گفته و بهرات حمله نموده او را سرکوبی بدهد. تا که کار اونجائی کشید که بر غزنی و قندهار نیز دعوی نموده و گفت باری در زمان نادر شاه جزء دولت شاهی فارس بوده اند . در ین موقع و در چنین حالت و موقع ظهور وحدوث این قبیل وقایع ناگوار غات بود که مسترالس سفیر کبیر برطانیه بدربار تهران رفته و مناسبات دوستانه خویش را بشاه فارس تقدیم نمود . الس مید انست که نفوذ روس در ایران حکمافرما بوده و در دربار تهران اثری دارد (۱) و عزم حمله شاه فارس بر هرات و آنهمه دعوی های اونیز در اثر توصیه و هدایات نماینده روس کونت سیمونچ صورت گرفته است . این قشون فارسی بطرف هرات در هر جائی بحیث يك كاميابي وفاتح بزرگ مملکت روس تلقی میشد زیرا در آن موقع فارسیان بحیث پیش قراول دولت روس شناخته شده و اکنون البته در اثر این اقدام شان در حقیقت دولت روسیه با سرحد غربی هندوستان قرابت و تماس تقریبی پیدا میکرد لذا جمع شدن آنهمه قشون و عسکر زیاد در مشهد به مقصد محاصره شهر هرات حکومت برطانوی هند را مجبور میساخت که بایست برای نگهبانی و حفاظت خویش ترتیباتی گرفته و بنا بر ضرورت از طرفی کپتان الكساندر بورنس از جانب لارد ( آکلیند) برای عقد مراوده تجارتی بدربار امیر دوست محمدخان فرستاده شد. (۲) مقصدی که درین کار مضمر بود این چنین بود که حکومت انگلیس میخواست ازین راه كمك و معاونت حكمرانان حقیقی افغانستان را حاصل داشته و ازان درباره معاهدات ومذاكرات ومطالبی که با امرای سند نواب بهاولپور و مهاراجا رنجیت سنگ در ین داشت استفاده نماید که مراد از این همه باز کردن راه کشتی در دریای اندس بود البته واضح است که این مسئله سهولت زیادی در امور تجارتی بهم رسانیده و باین تقریب اقتدار و نفوذی را که از مبادله منافع و مفاد وامور تجارت و معامله داری طبعاً حاصل و بدست می آید بحکومت برطانوی میداد اگر چه مقصد کپتان بورنس در مرحله اول صرف مسئله تجارتی بود وابدا چیزی دیگری ١. فریره هستری آف دی افغانز صفحات ٢١٤-۲۱٧ سرجان مگنیل که بعد از مسترالس روی کار آمد کوشش نمود که شاه را از حمله برهرات منصرف نماید زیرا تشجیع و ترغیب وزیر مختار روسی خیلی شدت داشت (موهن لال لایف آف امیر دوست محمدخان جلد اول صفحات ۳۷۹-۳۸۰ و کتاب فوق مولفه فریره صفحات ۲۱۷-۲۱۸ (٢) برنس کتاب (کابل) صفحه ١