Page image — the source of record
Machine transcription
( ٦ )
همین عنوان اداره نماید. دارنده این وزارت در دفعه اول در قندهار به عنوان دیوان بیگی [امیر دفاتر] قرار یافت كه اینک شواهد ذیل را از تشکیل آنوقت حکومت ایران بطور مقایسه و مثال باهم می نگاریم :
سرجان مالكم مورخ انگلیس دربارۀ قواعد مالیه در ایران و روابط وظائف دیگر مربوط دیوان اعلی مینویسد كه : قواعد مالیه در ایران بر دو نوع است یكی روی كتب كه در جمیع ممالك اسلام جاریست و محكمۀ دیگر هست كه آنرا محكمۀ عرف گویند [وظائف قضائی و جزائی امور شرعیه را نیز بادارۀ مالیه و آمر آن منسوب كرده میگوید] امر قتل را به شرع رجوع كرده بعد از ادای شهادت و فتوای شیخ الاسلام حكم را جاری میكنند قبل از سلطنت نادر شاه افشار آمر محكمه را صدرالصدور و دیگر از صاحب منصبان محاكم عدلی ایران را مفتی مینامیدند در ایام صفویه دیوان عدالت دیگر داشتند و كسی را كه بر ان مقرر بود [دیوان بیگی] مینامیدند و هر قتل و سرقت كه در پای تخت و جمیع ممالك محروسه واقع میشد باستحضار وی انجام می یافت منقول است كه فیصله و حكم چهار امر مخصوص [دیوان بیگی] بود . علاوه میكند كه حكم قتل و هر گونه جزای بزرگ كه سابق از صلاحیت پادشاه بود بوكالت خویش شخصی را كه بدان عهده بر گماشت دیوان بیگی لقب داد « ص١٥٣ باب٢٣ تاریخ سرجان مالكم »
جناب میر هوتك خان افغان شاعر معاصر اعلیحضرت تیمور شاه مطابق مضمون سرجان مالكم در رثای دیوان بیگی افغانستان چنین میگوید .
چو دیوان بیگی از دار فنا رفت
نمودند از غمش پیر و جوان حیف
لقب بودش وكیل الدوله از شاه
مپرس از اعتبارات جهان حیف
چو او می بست بار رحلت از دهر
زمین افسوس می گفت آسمان حیف
Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting. How this was measured.