{"book":"adl0971","page":17,"text":"( ٦ )\n\nهمین عنوان اداره نماید. دارنده این وزارت در دفعه اول در قندهار به عنوان دیوان بیگی [امیر دفاتر] قرار یافت كه اینک شواهد ذیل را از تشکیل آنوقت حکومت ایران بطور مقایسه و مثال باهم می نگاریم :\nسرجان مالكم مورخ انگلیس دربارۀ قواعد مالیه در ایران و روابط وظائف دیگر مربوط دیوان اعلی مینویسد كه : قواعد مالیه در ایران بر دو نوع است یكی روی كتب كه در جمیع ممالك اسلام جاریست و محكمۀ دیگر هست كه آنرا محكمۀ عرف گویند [وظائف قضائی و جزائی امور شرعیه را نیز بادارۀ مالیه و آمر آن منسوب كرده میگوید] امر قتل را به شرع رجوع كرده بعد از ادای شهادت و فتوای شیخ الاسلام حكم را جاری میكنند قبل از سلطنت نادر شاه افشار آمر محكمه را صدرالصدور و دیگر از صاحب منصبان محاكم عدلی ایران را مفتی مینامیدند در ایام صفویه دیوان عدالت دیگر داشتند و كسی را كه بر ان مقرر بود [دیوان بیگی] مینامیدند و هر قتل و سرقت كه در پای تخت و جمیع ممالك محروسه واقع میشد باستحضار وی انجام می یافت منقول است كه فیصله و حكم چهار امر مخصوص [دیوان بیگی] بود . علاوه میكند كه حكم قتل و هر گونه جزای بزرگ كه سابق از صلاحیت پادشاه بود بوكالت خویش شخصی را كه بدان عهده بر گماشت دیوان بیگی لقب داد « ص١٥٣ باب٢٣ تاریخ سرجان مالكم »\n\nجناب میر هوتك خان افغان شاعر معاصر اعلیحضرت تیمور شاه مطابق مضمون سرجان مالكم در رثای دیوان بیگی افغانستان چنین میگوید .\nچو دیوان بیگی از دار فنا رفت\nنمودند از غمش پیر و جوان حیف\nلقب بودش وكیل الدوله از شاه\nمپرس از اعتبارات جهان حیف\nچو او می بست بار رحلت از دهر\nزمین افسوس می گفت آسمان حیف","chars":1378,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0971/00017.jpg","first_page":1,"last_page":103,"title":"Taz̲kār-i dīvān-i humāyūn-i ʻala, yā, Vizārat-i Māliyah dar pīrāmūn-i dāstān-i tārīkhī-i istīfā-i mamālik-i maḥrūsah تذکار ديوان همايون اعلى ىا وزارت ماليه در پيرامون داستان تاريخى استيفا ممالک محروسه","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0971/17","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0971/canvas/17","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0971/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0971_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}