Page 79

٦٠ فلسفه در بین این امت داخل میشود ۱) مراد آن رو گردانیدن سید از دواج نبوده است و حقیقه فلسفه آنست که به نسل و ذريه پروا نکرده قلوب فلاسفه به آن توجه نمی نماید. به نسبتی که سید جمال الدین تمام حواس و مدارك خودرا بطرف فلسفه متوجه ساخته و عمیقانه ملتفت گردیده بود اینست که قوهٔ که شهو به در وجودش قوت نموده و هر چیز پراکنده از علم و سیاست دور بود از نظر می انداخت جسم خودرا به عدم قبول تأهل عادت داده بود زیراتر بیت عائله اورا از کار باز میداشت . چنانچه سید در یکی از مجالس آستانه بیان نمود که تمام حاسه شهوانیه از وجود او مفقود شده و برای تأهل و ازدواج صلاحیت ندارد هر چه در دست داشت بذل می نمود. بخداوند تعالی خیلی اعتماد نموده از گذارشات زمانه هیچ پروانمی نمود . امانت دار بزرگی بود با کسی که نرمی می نمود سهل گرفته و باشخصی که در شتی می نمود سخت میگرفت در مقصد سیاسی خود چون توابع طلیعه قراریافته بود تمام روز را در خانه گذرا نیده و در هنگام دخول ظلمت از خانه بیرون شده عصا بدست گرفته بطرف قهوه خانه ״ماتاتیا״ روان میشد . در آن جادوستان، شاگردان اطراف او را احاطه مینمودند. در جمله این اشخاص محرر، شاعر، خطیب، طبیب، جغرافيه دان مهندس و غیره شامل بودند . آری این همه ادبا و از باب فضل از بحر بیانات وعلم او مستفید گردیده يك بر ديگر سبقت می نمودند چنانچه سلیم عنجوری میگوید :- این همه اشخاص جهت دانستن مسائل دقیقه و دلائل مقنعه علوم مشکله فرداً فرد نزد سید حاضر میشدند و قفل طلسم و رموز شافه خود ها را بذریعهٔ او تنها، تنها میکشودند. بلسان عربی بدون کمترین لغزش و تردد سیل آساتکلم نموده سامعین از قریحهٔ سرشاراو بدهشت افتاده سائلین و معترضین مات و لال میگردیدند. این مجلس علمی تاز مانیکه شب بخوبی پخته شده و رفت و آمد از قهوه خانه کم گردیده صاحب آن مشغول قفل کردن دروازه و محاسبه خود در خصوص تادیهٔ پول این همه واردین اطراف سید میشد دوام پیدا میکرد گویا مجلس سید جمال الدین مجلس علوم و ادب و اولین کلوب فضل وعلم دانسته میشد