Page 53

٣٤ و قوۀ فعلی در معلم و قوۀ انفعالی در متعلم از جملۀ قوۀ فاعلی است و قوۀ تأثر و قبول صنعت گفته نمیشود لهذا قید قوه فاعلی لازم است . و قوۀ فاعلی زمانی صناعی شده می تواند که این قوه در موضوع خود راسخ باشد و اعمال بصورت دائمی بوضعیت منتظم ازان صادر شود . وقوۀ حالیه که آنا فاناً پیدا میشود و زائل میگردد صنعت گفته نمیشود و تا زمانی که فعل آن زیر سیطرۀ فکر نباشد هم صنعت نیست مثل تأثیرات طبیعی اشیاء از قبیل قوه سوزانیدن آتش یا قوۀ امتداد دهنده حرارت وجمع کننده برودت . كه صنعت بشمار نمیرود و اگر فکر صحیح نباشد مثل سو فسطائی ها که از تمام بدیهیات منکر است یا اینکه دارای غرض محدود الذات نباشد مثل اعمال يك جدلی كه با هر چیز از راه جدال پیش آمده و تردید هر دلیل را می نماید و تمام فکر خود را در ازالۀ براهین دگر ها بصرف میرساند این نیز صنعت نیست زما نیکه در وجود كلی عالم نظر شود انسان به علم یقین می داند که اکثر صور و کمالات آن زیر اثر قوای طبیعی و احساسی است از قبیل نشو نما دفع و جذب یا طلب غذاء و گریختن از اشیائیکه بدن را اذیت می رساند اما عموما افعال کونی به ترتیب عقلی مرتب میباشد و مقصدما از ترتیب عقلی این است که غايات و مقاصد از ان مد نظر باشد تا فوائد کمالیكه نظام کلی را محافظه می نماید بدست آید. زیرا عقل برخلاف حس اول کلی تامی را می بیند بعد ازان بسوی جزئی تدریجی ترقی می نماید نه برعکس آن . طوریکه زنده کانی بدون غذاء و لباس انجام نه می پذیرد وغذاء و لباس جز از زراعت و اهنگری و نجاری صورت نه می بندد.ونان بدون آسیا کردن وپختن بدست نمی آید هكذا حیات اجتماعی بدون صنائع قوام نه می یابد حیوان قوای دافعه وجاذبه را در بدن خود از انسان کامل تر دارد لهذا برای بقاء نوع خود بدون تناسل دیگر خدمت کرده نمی توانند .