Page 49

٣٠ اگر یکی از این عناصر بر خلاف دیگری سبقت و غلبه جوید مزاج انسانی و حیوانی نیز مثل مزاج نباتی به فساد و هلاک می انجامد. برای کشت و زراعت نباتات زمین صالح و هواء مناسب از روی تجارب زراعت پیشه‌گان لازم می‌باشد و هر نبات از عالم نباتات اصول پرورش جدا گانه دارد که در نشو و نما، و حفظ آن از سردی و گرمی و هوای نامناسب باید کوشش شود متخصصین این فن نسبت به تجزیه زمین و کیفیت جوی مناطق و استعداد کیمیاوی اراضی و مواد تغذیه و تغذی آن معلومات مبسوطی را بیان میکنند. هکذا بیطاران از تاریخ طبیعی حیوانات و اقسام آن و طرز زندگانی و حفظ صحت اوشان بحث می‌رانند و در اعادة صحت آنها تدابیر علمی و معالجات فنی خود را ایراد می‌نمایند. هم‌چنان برای حفظ اعتدال جسم انسان اطباء از خواص ادویه و اغذیه بحث می‌رانند پروگرام‌های غذاء و دواء و پرهیز و حفظ بدن از سردی و گرمی و محافظه‌اندازه گرمی و سردی هوارا به محتاجان تعیین می‌نمایند. مریض طوریکه به علوم و تجارب عملی طبیب محتاج است هکذا به شفقت و مرحمت همت و ایثار او محتاج می‌باشد زیرا اگر طبیب لایق باشد اما شفقت خود را دریغ دارد و احوال مریض را طور لازم معلومات نگیرد یا حالت اقتصادی او را مد نظر نداشته باشد و به عدم وصول حق از او منحرف گردد یا اهتمام حال او چون مالداران نه نماید و یا از بی‌علمی خود در تعیین اغذیه و ادویه او خطاء شود از بودن چنین طبیب نبودن آن خوب است زیرا این سفیر ملك الموت مریض را به راه هلاك سوق می‌دهد و در فقدان این چنین شخص طبیعت طبعاً مدافعهٔ مرض می‌نماید مریضان الرحمه بی‌علاج نسبت به مریض هائیکه آله دست اطباء جاهل و معالجین سنگدل و طماع