Page 187

١٦٨ مردی می میرد از مال او قبل از تقسیم پیسه و پولی گرفته آنرا بفقراء ومساکین علماء به نام اسقاط صلواة میدهند. علم علماء اهالی شهرها ودهات به سوی تحصیل علم میلان خوبی دارند ، علوم ادبی از قبیل صرف ونحو، معانی، بیان ، بدیع ، واز علوم شرعیه اصول ، تفسیر ، حدیث ، وازعلوم عقلیه منطق ، فلسفه ، حساب هیئت هندسه میاموزند و بعضی طلبه طب را نیز بران می افزایند برخی از اهالی دهات به تحصیل فقه محض بدون تحصیل عربیت اکتفاء می نمایند وعوام ایشان تازمان اکمال تحصیل کفالت ارزاق طلبه را بذمهٔ خود می گیرند هر خانه حصه از ماحضر خود را از طرف صبح و شام برای ایشان جدای می کنند طلبهٔ خردسال به خانه ها میگردند و حصه معینهٔ طلبه را فراهم می نمایند در بعض حصص مملکت اگر حصه طلبه از بی پروائی موکل در خانه ها بماند صرف نمودن آن راجائز نمیدانند . نفوذ علماء در بلاد افغانی شئونات علماء بی بزرگ است سلطهٔ تامهٔ روحانی ونفوذ کاملی در اهالی دارند ، تا بحدیکه اکابر قوم و بزرگان مملکت وامراء از ایشان می ترسند زیرا دلهای عوام بدست ایشان است چون اراده کنند اقوام را به مخالفت هر امیریکه بخواهند برانگیزانیده می توانند اکثریه ایشان از ملاقات امراء خود داری می نمایند با وجودیکه هدایای مردم را می پذیرند از تحف امراء خود داری می نمایند واز دیدار رجال حکومت استکبارا پرهیز می کنند واگرحاكم يك منطقه بدیدن ایشان بیاید از طرف ایشان بدیدن حاکم فروتنی به عمل نمی آید به سبب این سلطه چنان مضراتی ازایشان سرمی زند که به عقل وشرع برابر نمی آید زیرا ایشان وقتیکه خلاف خواهشات خود را از مردم سه بینند به فسق