Page 959

( ٣٨٠ ) حفريات يك حوزۀ وسيعی مانند کاپیسا چیزی نیست که به این زودی ها به آخر رسد. چند جائی که تاحال حفر شده ومطالعاتی در اطراف نتایج آن بعمل آمده عبارت از« پايتاوه،شهر شاهی بگرام ، معابد چهار طرف دامنه های ، کوه پهلوان ، از قبیل پوزۀ ،شترک ، قول نادر ، وغيره وبعضی نقاط خوردوبزرگ دیگر است . روی هم رفته حفريات كاپيسا را میتوان به دو مرحله یا حصه تقسیم نمود یکی حفريات معابد واستوپه های بودائی که از ١٩٢٥ ( طبیعی پاره کاوش های مخفی و بدون اجازه ئی که انگلیس ها در طی قرن ١٩ خودشان یا به دست یاری يكعده گماشتگان خود انجام داده اند درین حساب نیست ) یا بطرف در بگرام و پايتاوه ، ومعابد اطراف کوه پهلوان بعمل آمده دیگر حفريات داخل محوطه شهر شاهی بگرام که از ۱۹۳۷ به این سو شروع شده و ادامه دارد وقراریکه پایان خواهیم دید برای مطالعاتی که مرام این فصل است هر کدام آن بجای خود ذی دخل است . اگرچه من حیث تاریخ طور يكه ذكر شد اول در معابد و استوپه های بودائی تحقیقات بعمل آمده ولی موضوعی که سر دست ماست چنین ایجاب میکند که مختصراً درباب آثار شهر شاهی بگرام چیزی نوشته و بعد شواهد بودائی را تحت مطالعه قرار دهیم . شواهد سه مدنيت دريك اطاق : پیشتر گفتیم که حفريات شهر شاهی بگرام در ۱۹۳۷ شروع شد. آثاری که درین سال کشف شد خیلی ها مهم بود ولی آنچه که در چهارماه ۱۹۳۸ ( از ۱۹ می تا ۱۲ اگست ) به منصه شهود پیو ست به مراتب از آن بهتر میباشد . نتیجۀ حفريات سال ١٩٣٧ در دوجلد از طر ف پرو فیسر هاكن نشر شده ، را جع به آثار ١٩٣٨ کتلاکی از طرف پروفیسر مذکور ترتیب یافته که متأسفانه بواسطهٔ پیش آمد جنگ ووفات مؤلف به طبع نرسید (۱) (۱) میگویند که موسيو ها كن يك نقل اثر خود را به « کماى » در پشاور داده و به او وصیت کرده بود که اگر برای من واقعه پیش شود آنرا بطبع برسان در شعبۀ تاریخ يك فهرست عمومی اشیای ۱۹۳۸ موجود است شاید يك نقل همان کتاب فوق باشد ولی تصاویر مربوطه آن موجود نیست .