Page 911

( ٣٣٤ ) مدنیت بزرگ یونانی و هندی و چینی بود میتوان یافت ؛ زمانه آینده وقتی جواب این سوالها را خواهد داد که حصص جنوبی حوزه علیای اکسوس ( آموریا ) بالاخره برای تجسسات باستان شناسی باز و مفتوح شود ...» همین مدقق در جلد دوم اثر مذکور (١) تحت عنوان باختر مفصل تر چنین اظهار میدارد : «قراریکه پیشتر گفتیم جواب قطعی پیدایش مهد صنعت گریکو بوديك زیر تپه هائی خوابیده که چند نفر محدودی از اروپایان وجود آنها را در گرد و نواح بلخ تذکر داده اند درین دقیقه احتیاج روشنائی بلخ از همه وقت بیشتر محسوس میشود عدم معلومات مطلق نسبت به مدرسه صنعتی باختر بعد از نابود شدن تصاویرا رنگه دیواری گندها را اسفناک ترین خالیگاهی است که در راه مطالعه صنعت گريكو بوديك استاد و ثایق ما را ناقص ساخته است با کشفیات جدید در آسیای مرکزی حلقه های تسلسل زنجیر انتشار صنعت از کاشغر تاجاپان کشف شده و تنها حلقه اول آن کمبود است . بهر حال چون عجالتاً بصورت مادی چیزی در دست نیست به گمان و قراین متوسل میشویم . من راجع به باختر دو نظریه دارم یکی عجالتاً موضوع بودن مهد تولدی صنعت گريکو بوديك را در آنجا سلب نمیکنم و از جانب دیگر قبول مینمایم که تمام آبداتی که زوار چینی در آنجا دیده اند نماینده سبك صاف هند و یونان ( هند و گريك ) باشد . عجالتاً موضوع را از هر پهلو که مطالعه کنیم بر علیه یکی ازین دو مطالب فوق چیزی نمیتوان گفت . راجع به صنایع بودائی باختر معلومات ما بسیار کم و محدود است . ( فاهین ) و ( سونگ بن ) دو نفر زائرین چینی راه ختن واندوس ( سند ) راطی کرده و از باختر عبور ننموده اند . باقی میماند ( هیوان - تسنگ ) و آنچه که در باب سرزمین پو - هو ( Po - Ho ) نوشته است . اگر گندها را و باختر را در روشنی نوشته های او مقایسه کنیم پله گندهارا چربی میکند زیرا مشارالیه در حالیکه ( صد معبد ) (١) صفحه ٦٣٥