Page 883

( ٣٠٨ ) رسم الخط برهمی که آنرا «سانسکریت کوشانا» هم خوانده اند و «خروشتی» که مدتی در مسکوكات و بیشتر در کتیبه ها و لوایح مزارات و آبدات بکار رفته معمول و مروج بود (در مسکوكات كنیشكا وا احفاد او استعمال نشده ) همین قسم رسم الخط «یونا و كوشانی» مخصوصاً در مسكوكات مورد استعمال داشت. شاهان كوشانی مخصوصاً كنیشكا با علمای بزرگ عصر محشور بود و مانند مشاور مذهبی مشاور و مصاحب ادبی هم داشت كه عبارت از « اسوه كوشا » بود و بزرگترین ادیب و نویسنده سانسكریت عصر كوشان محسوب میشد . «اسوه کوشا» كتب متعددی در شقوق مختلف ادب نوشته. سیلون لوی میگوید که «اسوه کوشا» بانگترش آثار برجسته ابواب مختلف نویسندگی را كشوده است مشاراليه درامه، اشعار رزمی رومان، قصه، حكایت وغیره نوشته، باب مشاجره ادبی را در عصر خود باز كرده و بكمال جرئت بیانات سابق بودا و آثاری را كه تاریك و از فهم دور بود بزبان ادبی در آورده است . (١) موسیوكاستن كورتى ليه Gaston Courtillier در كتاب «مدنیت های قدیم هند» صفحه ١٣٠ تحت عنوان «انبساط فكری عصر كوشانا» می نویسد: «عصر این متهاجمین بربر عقیم نیست بلكه در زمینه های مختلف آثار جدیدی بمیان آورده است که شاید بصورت صحیح تاریخ هیچ کدام آن معین شده نتواند ولی تمام آن شواهد يك دوره بزرگ و نادری است كه در طی آن فعالیت های فكری و ادبی به دوره ترقی و انبساط رسیده بود . قراریکه «ماكس مولر» در ٨٨٢ فرض کرده است چنین مینماید كه تهاجمات كوشانی ها در انبساط زمینه ادبیات وقفه تولید نكرده وبین عصر رزمی ملی «مهابهاراتا» و «رامایانا» كه دارای قدامت زیاد است و قرن رنسانس سانسكريت كه عبارت از قرن پنجم باشد گسیختگی بزرگی وارد نکرده است» . صفحه ١٣٣-١٣٤ لندیس وی لنترا تریس