Page 859

( ٢٨٦ ) منابع سامی فرا گرفتند زیرا خود شان رسم الخطی نداشتند ورسم الخط میخی را که پشت به پشت از سومری ها مانده بود از آرامی ها و آشوری ها یاد گرفتند و در نتیجه رسم الخط آرامی در قلمرو سلطنت ایشان معمول شده و با نایب الحکو مه های آنها که در نقاط دور دست شرقی انتشار یافت و بهمین وسیله در آریانا و نقاط ماورای شرق اندوس نشر شد چنانچه لوحه سنگی که بخط آرامی از تا کز یلا «هند» کشف شده بطور یقین این نظریه را ثابت میکند و تاریخ آن را برنت Barnet ومارشل Marsha به قرن ٤ یا ٥ ق م نسبت میدهند معنی این کتیبه هنوز بخوبی حل نشده بعضی معنی تأسیس بنای عماراتی را از آن میکشند و بعضی های دیگر سواد فسخ قراردادی را در آن می بینند بهرحال آنچه مهم وقابل ملاحظه است این است که زبان ورسم الخط آرامی در چندین قرن ق م بطرف شرق تاتا کزیلا رسیده بود ازین بیانات واضح معلوم میشود که رسم الخط خروشتی در قرن ٥ ق م و شاید پیشتر در مملکت ما آریانا رسیده بود «١» آیا در آریانا رسم الخط آرامی چقدر وقت دوام داشت ! به این سلسله عجالتاً جواب گفته نمیتوانیم لیکن از قرائن معلوم میشود که دیری دوام نموده باشد زیراهمان طوریکه ایجابات زمان ومحل در هند رسم الخط برهمتی را بمیان آورده در آریانا رسم الخط دیگری را ایجاد کرد که در قرن ١٩ بنام خود مملکت باختر وهندی یا آریائی واز اوائل قرن بیستم به این طرف به اسم خروشتی یاد میشود اگرچه مطلب اساسی مادرینجا مطالعات همین رسم الخط خروشتی است ولی چون این رسم الخط همیشه با رسم الخط برهمتی توام بوده و از آن هم نمونه ئی در وطن ماپیدا شده است ضمنا از آن هم ذکری بمیان خواهد آمد . (۱) تازه پارچه سنگی از هرات به موزه کابل رسیده که بعضی حروف کتیبه آن به آرامی شباهت دارد و تحقیقات در اطراف آن جاری است .