Page 850

(٤٧٠) های اول سلطنت باحفظ رویهٔ عجیب همه ادیان معموله آریانا را احترام میکرد تا اینکه به تدریج بطرف آئین بودائی راغب شده رفت و اخر جدی ترین پیرو و بزرگترین حامی این دیانت گردید و بافتوحات و پیروزی و غلبه او آئین ساکیا مونی به کامیابی های بزرگی نایل گردید. بقیه کوشانی های بزرگ احفاد کنیشکا پابند دین بودائی بودند. اگرچه در عصر کوشانی مذاهب و ادیان مختلف در دو طرفهٔ هندوکش وجود داشت، مقابلهٔ بیشتر میان آئین زردشتی و بودائی بعمل آمد و در نتیجه نصف شرقی خطهٔ بلخ - قندهار را دین بودائی فرا گرفت و آئین زردشتی را در نیمهٔ غربی خطهٔ مذکور محدود ساخت. بعبارت دیگر دین بودائی در عصر کوشان مخصوصاً از عصر کنیشکا به بعد برسائر مذاهب و ادیان فایق آمد. طریقهٔ مهایانا باراه بزرگ نجات با نظر وسیع تشکیل شد و با فتوحات کنیشکا و صرف مساعی مبلغین آریائی و هندی آئین بودائی به ماورای شرق پامیر به دیار چین انتشار یافت. در جنوب هندوکش مخصوصاً از علاقه کاپیسا از مقام پايتاوه (حوالی سرای خواجه) و از معبد شترک بگرام صحنه هائی پیدا شده که داخل شدن کوشانی ها را به دین بودائی نشان میدهد. شناختن کوشانی های مذکور چه مرد و چه زن کار آسانی است و بیشتر از روی لباس تشخیص میشوند نجبای کوشانی شوق زیاد داشتند که با دادن پول و اعانه خویش و خانوادهٔ خویش را در صحنه های مذهبی قریب به بودیس اتوها نمایش دهند. روحانیون : جامعه علما و روحانیون مخصوصاً روحانیون بودائی در عصر کوشانی ترقی زیاد حاصل کرده بود، روحانیون چه از نقطهٔ نظر اقتدار و چه از پهلوی علم و تبحر به مراتب بلندی نایل شده بودند. علمای بودائی آریانا نسبت به همکاران هندی خویش با نظر وسیع تر به فلسفه ادیان نگاه میکردند، اجتماع ٥٠٠ نفر علمای