Page 756

(۱۹۳) میان ختم عصر خاندان اول و شروع خاندان دوم یعنی از ۱۱۰ تا ۱۲۰ ده سالی خالی گذاشته شده این موعد را عموماً تا حال مدققین بهمین ترتیب گذاشته و آنرا برای زمان سلطنت يك پادشاه يا نايب السلطنه كه اسمش در مسكو كات خودش مجهول است گذاشته اند. این پادشاه را از روی لقبی که در مسکو کات احراز کرده «سوترمگاس» یعنی «منجی کبیر» میخوانند و شرح مربوطه بجایش خواهد آمد. این است تقسیماتی که تا حال مدققین در میان دو خاندان کوشانی های بزرگ نموده اند و متصل به آن فوراً متذکر میشویم که چون مسئله کرونولوژی (ترتیب تاریخی) کوشانی ها و دیگر مسائل تهذیبی و اجتماعی آنها هنوز یکطرفه و بصورت قطعی روشن و حل و فصل نشده آنرا نباید نظریه آخری و قطعی دانست و از امکان بیرون نیست که کنیشکای کبیر مقدم تر از کجولو کدفیزس و اعضای خاندان او باشد. همین قسم مسئله «سوتر مگاس» یا «منجی کبیر» که مسکوکات او در افغانستان و هند فوق العاده زیاد است هنوز تاريك است و فهميده نميشود که این شخص که خود را به لقب با شان و شکوهی خوانده چرا از گرفتن اسم خود خودداری کرده . اگر قرار بعضی نظریه هائیکه تازه پیدا شده او را محض نايب الحکومه بخواهیم سوالات دیگری فوراً بمیان می آید که منجمله یکی دوی آن این است که از طرف کی و یکجا نايب الحکومه بوده ؟ و چرا مسكوكات او اینقدر زیاد و فراوان است؟ همین قسم فاصله ده سالی که میان دو خاندان کوشانی بزرگ گذاشته اند چیزی است که تاحال خوب روشن نشده و از امکان بیرون نیست که سوترمگاس نايب السلطنه کد فیزس دوم باشد و کنی شکای اول فوراً بعد از شاه اخیرالذکر به سلطنت رسیده باشد . بهر حال روشنی که تحقیقات آینده به این مسائل انداز دجزء آینده است و ترتیبی که تا حال در مورد کوشانیهای بزرگ مراعات شده همان است که در آغاز این مبحث ذکر کردیم و بهمین روش منسوبین این دوخاندان و واقعات مربوطه آنها را شرح میدهیم :