Page 649

( ٩٤ ) بضرب رسانیده اند و این مطلبی است که در فصل کوشانی های بزرگ مجدداً و به تفصیل مطالعه خواهیم نمود و اینجا مطلب از تذکار آن این است که کیش اوستائی و ارباب انواع آن نه تنها بعد از دو قرن اول ق م حتی در سه قرن بعد آن هم روی مسکوکات پادشاهان آریانا استعمال میشد. بناءً علیه درین شبهه ئی نیست که آئین اوستائی در عصر سلطنت شاهان مستقل یونان و باختری هنوز در آریانا بکلی از بین نرفته بود ولی درست در همین عصر بعضی جاها را خالی کرده و در بعضی جاهای دیگر حرارت آن نسبتاً سرد شده بود. مثلاً در علاقه‌های شرقی مملکت تا کابل و کاپیسا در نیمۀ اول قرن سوم ق م دیانت بودائی قائم مقام آن شد. این کیش جدید بزرگترین حریف آئین اوستائی بود و متعاقب تکانی که فتوحات اسکندر تولید کرده بود تزلزل شدیدی وارد کرد. جای آنرا در علاقه‌های شرقی جنوب هندوکش گرفت و موقعیت آنرا در باختر تحت تهدید آورد، و بالاخره در اوائل قرن دوم ق م در آنجا هم صاحب پیروانی گردید. به این طریق گفته میتوانیم که ازین وقت به بعد دیانت اوستائی کم کم بطرف غرب و جنوب غرب آریانا جانب وادی هری‌رود و فراه رود و هیرمند تغییر محل داد و در حوزۀ شاداب رودخانۀ اخیر الذکر و سیستان تا زمان ظهور مبلغین دین مقدس اسلام دوام نمود. علاوه برین بعض ارباب انواع قدیم باختری و آریانی که قدامت بعضی بدورۀ اوستائی، از برخی به عصر ویدی و از بعضی هم به مراحل زندگانی قبل التاریخ وصل میشود با ایجابات زمان و عصر، صاحب پیروان و معابدی در باختر شده بود و معروف ترین همه « اناهیتا » Anahita است. «اناهیتا» یا «ناهید» ربة النوع آب و حاصلخیزی از اعصار «کلکولیتیک» دورۀ قبل التاریخ گرفته در عصر ویدی و اوستائی تاریخ مملکت ما معروف بود چنانچه این قسمت های تاریخ او را در صفحات ( ٣٠٨ و مابعد ) فصل سوم