Page 53

(٣٢) تشابه زبان : درین شبه ئی نیست که آریائیها عموماً از هند گرفته تا منتهی الیه غربی اروپا منتشر شده اند و زبان های آنها بهم شباهت دارد معذالك در ميان تمام السنه اقوام هند و آرو پائی زبان سانسكریت وزند کمتر از يكديگر فرق کرده وبيشتر بهم شباهت دارند و محض از لحاظ تشابه زیاد آنها گفته میتوانیم که مرکز حیات و مهاجرت آریائی نقطه بوده که این دو زبان در آنجا حرف زده میشد اینجا فوراً سوالی در میان می آید که این نقطه کجاست؟ جواب سوال خیلی آسان و بدون اقامه دلایل گفته میتوانیم که عبارت از حوزه اکسوس «باختر» میباشد ویدشنا سان عموماً به این معترف اند که قسمت قدیم سرود ویدی در غرب «سندهو» در« کاپيسا » و دیگر نقاط آریانا به میان آمده و قرار اشاره این سرود ها، سرودهای قدیم تری هم بوده که پیش از عصر مهاجرت در کانون حیات آریائی سروده شده است. غیر از باختر هیچ نقطه ئی بین هندو فارس صلاحیت چنین مقامی را ندارد زیرا با مطالعه دقیقی که در متن سرود ويد و اوستا از نقطه نظر زبان و ادب و جغرافیه و توپو گرافی محلی وغيره بعمل آمده ثابت شده است که باختر مرکز زبان سانسكریت وزند «۱» است و بعد از انتشار آریائی ها ازین نقطه به دو طرفه هندو کش تمام آریانا حیثيت كانون بزرگ این دو زبان را پيدا كرده است. تشابه بين زبان سانسكریت وزند از يك ودوصدهزار كلمه گذشته، با جزئی تغیری در صوت كلمات که آنهم قانون معینی دارد فقره های کامل يك زبان ، زبان دیگر میشود و این امر ، طبیعی حکم میکند که دو لهجه (۱) «زبان زند همان زبان اوستا است و ازین جهت بعضی ها انرا « اوستائی» ، برخی «باختری» گویند. دار مستتر مرکز انبساط این زبان را در جنوب هندوکش در حوزه اراكوزی «ارغنداب » قرار میدهد و نظریه او راجع به پښتو این است که یا از «زند» یا از زبانی که نزديك به «زند» است منشعب شده.